Ekspansioni i ndërtimeve dhe hovi i shtrenjtimit të banesave në vend, po mban në ‘alert’ sektorin bankar, i cili thekson se ekspozimi që kanë në pasuri të paluajtshme është rreziku i tretë më të rëndësishëm në aktivitetin e tyre. Shifrat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se pronat e palujtshme janë përdorur si kolateral, për gati gjysmën e stokut të kredive, vlera e të cilit shkon në 4.6 miliardë euro.
Çmimet e larta të pronave po shtojnë çdo vit e më shumë ekspozimin e bankave në sektorin e pasurive të patundshme përmes kredive.
Në fund të vitit 2025, afro 440 miliardë lekë (4.6 mld euro) kredi, ose gjysma e stokut të kredive, mbuloheshin me kolateral, përmes pasurive të paluajtshme. Në krahasim me 2024-ën ky ekspozim është shtuar me afro 50 miliardë lekë (523 mln euro.
Rritja konstatnte e ndërtimeve e paralelisht dhe e çmimeve të pasurive të paluajtshme po shqetëson sektorin bankar. Nga 4 rreziqe kryesore të evidentuar për aktivitetin e tyre, tregu i pronave konsiderohet rreziku i tretë më të rëndësishëm në aktivitetin e tyre, pas goditjeve nga jashtë dhe rrezikut të ekonomisë së brendshme, dhe lë pas vetëm sfidën e sulmeve kibernetike.
Një rënie e shpejtë e sektorit e shoqëruar me ulje të fuqisë paguese nga qytetarët mund të dëmtojnë bankat, për shkak të ekspozimit të lartë të tyre.
“Dinamikat e viteve të fundit në tregun e pasurive të paluajtshme dhe rritja e vazhdueshme e çmimeve, kanë shtuar shqetësimin e bankave lidhur me ecurinë e ardhshme të tregut, në kushtet kur një pjesë e konsiderueshme e portofoleve të kredisë është e ekspozuar ndaj aktivitetit të tij”, thuhet në raportin e Bankës së Shqipërisë.
Vetëm në 6-mujorin e dytë të 2025-ës, çmimet u rritën me 28% në rang kombëtar në raport me vitin 2024.
Banka gjykon se shtrenjtimi i pronave është nxitur edhe nga rritja e shpejtë e kreditimit për këtë qëllim. Për të frenuar këtë fenomen prej 1 korrikut 2025, Banka e Shqipërisë vendosi kufizime për kredinë për blerje banese.
Kur kredia kërkohet në lekë për të blerë banesën e parë, banka mund të japë deri në 85% të vlerës së pronës, ndërsa për shtëpinë e dytë e në vijim deri në 80%. Kurse për huanë në valutë tavanet do të jenë 75% dhe 70% në varësi të blerjes nëse është banesë e parë apo e dytë. Kufizimi tjetër i caktuar nga Banka Qendrore është për këstet mujore të kthimit të kredive. Për huatë në lekë kësti mujor nuk duhet të jetë më shumë se 40% e të ardhurave të kredimarrësit, ndërsa kur është në valutë ulet në 35%.
Edhe pse nuk ka ende një vlerësim të ndikimit të kësaj mase, kufizimet pritet t’i nështrohen një rishikimi vitin e ardhshëm, për të shtuar ose ndryshuar kushtet aktuale. Nuk përjashtohet mundësia që kufizime të vendosen edhe për kredinë për blerje pasurish nga bizneset, për të cilat nuk ka asnjë tavan.
