Nga Ardian Vehbiu
Po të gjykoja nga çfarë më nxjerr përpara Facebook-u çdo ditë, duhet të arrija në përfundimin se shqiptarët – anembanë botës – i kanë lënë të gjitha punët e tjera dhe po merren me interpretimin e të dhënave arkeologjike për Ballkanin në lashtësi.
Më vijnë valë-valë statuse me harta, të vizatuara nga nuk dihet se kush dhe pse, me emra popujsh e fisesh dhe shigjeta të ashpra zhvendosjesh, sulmesh dhe zbythjesh; apo të shoqëruara nga imazhe – nxjerrë prej ilustrimesh në libra fëmijësh – të mbretërve dhe të heronjve fisnorë të këtyre viseve, picture-perfect; as në videolojërat nuk dalin aq të bukur.
Kur lexoj pastaj komentet, menjëherë dalloj të njëjtin skelet debati: një provokator, që ngrihet dhe thotë se “ju shqiptarët nuk keni qytetërim”, “nuk dihet nga vini,” “juve ju kanë sjellë turqit,” e kështu me radhë; dhe pastaj një mizëri përgjigjesh kaotike, njëra më e çartur se tjetra, nga bashkatdhetarë që duan të vënë në vend “nderin e shkelur”, por që rezultojnë sa të paditur, aq edhe të pagdhendur, çfarë provon – trishtueshëm dhe tërthorazi – pretendimet e provokuesve.
Mendoj dy gjëra: e para, që arkeologjia dhe filologjia klasike kanë shumë gjëra me interes për të rrëfyer, por ato i referohen një bote të largët, të cilën ne të sotmit nuk e kuptojmë dot vetvetiu. Dhe aq më keq do ta kuptojmë, po të projektojmë atje hartat e sotme etnike dhe gjuhësore, që janë të gjitha efekte zhvillimesh historike të vona.
E dyta, që ne – si kulturë – nuk kemi arsye pse të humbim kohë, duke u matur me fqinjët tanë të Jugut, në një fushë ku ata kanë epërsi të padiskutueshme. Çelësi i zhvillimit tonë dhe i rehabilitimit tonë reputacional, si shqiptarë, është në të ardhmen, jo në të shkuarën.
Pavarësisht se cili fis a cila etni e ka themeluar Durrësin, ky qytet ende pret të rifitojë statusin dhe dinjitetin e vet si port kryesor i Adriatikut, por kjo nuk do të ndodhë as do të vijë si rezultat debatesh dhe kremtimesh diturore për ngjarje të mjegullta të mijëra vjetëve më parë.
Nëse ka pasur apo jo Durrësi një universitet në Mesjetë, kjo nuk ngre ndonjë peshë, përballë nevojës së arsyeshme që universiteti i atij qyteti të funksionojë në nivelet e universiteteve të tjera në rajon. I atëhershmi është vetëm një kuriozitet dhe, nëse duam, dëshmi që trojet tona gjithnjë kanë qenë afër vatrave të qytetërimit mesdhetar dhe europian.
Dhe kur duam të orientohemi në historinë e Ballkanit të lashtë, përfshi edhe të trojeve ku jetojnë sot shqiptarët, gjëja e parë për t’u bërë është të lëmë mënjanë – për një çast – se kush jeton në ato territore sot dhe ç’gjuhë flet. Kultura që kemi sot, si komb, dhe mënyra si po e ndërtojmë identitetin tonë kombëtar janë ato vetë provë se vetëdija jonë, për rrënjët “e lashta” është më shumë produkt i imagjinatës.
Nuk jemi të vetmit, si popull, që duam të matemi me hijen e mëngjesit dhe të imponohemi me histori pleqërishte; as të vetmit që presim të na adhurojnë e të na lirojnë vendin, në autobusin e qytetërimit, për shkak të “moshës” që kemi. Broçkullat që u themi të huajve kur duam t’u rrëfejmë veten tonë gjithnjë ndeshin në konkurrencë të fortë nga broçkullat e të tjerëve. Nuk ka gjë origjinale, as në marrëzinë tonë.
I vetmi ngushëllim është se i gjithi ky pasion dhe obsesion me lashtësinë, e gjithë kjo paranojë konspirative, mund të jetë po aq artifakt i algoritmit të rrjeteve sociale, që zgjedh për të më treguar statuse të ngjashme me ato që kam klikuar dje, javën që shkoi dhe muajin që shkoi; dhe se pjesë e kësaj feste të marrëzisë dhe të budallallëkut jam edhe unë, që dua të distancohem prej saj.
Madje kjo vlen edhe për priftërinjtë e absurdes, bejtexhinjtë dhe shamanët, që kanë pushtuar televizionet, me videoklipe që përcillen dora-dorës, si të ishin këngë kreshnikësh. Ne vetë po e ushqejmë përbindëshin me plehra, prandaj nuk ka pse të habitemi, kur ky na shpërblen me bajga.
