Rrjeti televiziv i lajmeve “Euronews” i ka kushtuar një shkrim ministres së Inteligjencës Artificiale në Shqipëri, “Diella”, duke shtruar pyetjen se “a mund ta çojë kjo Shqipërinë drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian?”.
Në artikullin e Euronews shkruhet ndër të tjera se Qeveria shqiptare po i beson inteligjencës artificiale për të përshpejtuar rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian.
“Kryeministri Edi Rama ka prezantuar një nismë novatore që ka tërhequr vëmendjen ndërkombëtare: krijimin e një “ministre virtuale”, të quajtur Diella, e cila do të përdoret për të reformuar proceset e prokurimeve publike dhe për të luftuar korrupsionin”.
Teksa shpjegon kuptimin e emrit të ministres, Euronews, shkruan se “Rama, i cili ka siguruar mandatin e katërt si kryeministër, deklaron se Diella do ta ndihmojë Shqipërinë të bëhet “një vend ku tenderat publikë janë 100% të lirë nga korrupsioni””.
Sipas Andreas Schieder, raportuesi i Parlamentit Evropian për Shqipërinë, vendi po ecën me ritme të mira drejt BE-së, falë reformave në drejtim të dixhitalizimit dhe qeverisjes transparente.
“Diella është një sinjal i fortë për investitorët e huaj, që po shohin përpjekje serioze për procese më të ndershme e të përgjegjshme,” tha Schieder për Euronews, duke shtuar se projekti ishte diskutuar gjerësisht në bisedimet për integrimin.
Megjithatë, nisma ka ngjallur edhe debate dhe shqetësime lidhur me legjitimitetin, sigurinë dhe sovranitetin digjital. Ekspertë europianë paralajmërojnë se përdorimi i modeleve të huaja të AI-së, si ato të zhvilluara nga OpenAI dhe të hostuara në Microsoft Azure, mund të krijojë rreziqe në lidhje me të dhënat dhe ndërhyrjet e mundshme të jashtme.
“Çdo algoritëm ka prirje të ndikuara nga konteksti social, ekonomik dhe teknologjik ku është zhvilluar,” shpjegon Clotilde Bomont, analiste e lartë për teknologjitë dixhitale në Institutin e Bashkimit Evropian për Studime të Sigurisë (EUISS). Ajo thekson se përdorimi i një platforme amerikane për një funksion shtetëror në Europë ngre pyetje për aksesin e mundshëm të qeverisë amerikane në të dhënat publike, përmes ligjit të njohur si akti CLOUD.
Krahas rreziqeve të sigurisë, ekspertët theksojnë edhe mundësinë që projektet inovative si Diella të bëhen objekt i sulmeve kibernetike apo manipulimeve.
Megjithatë, ndërkombëtarisht, Rama është vlerësuar për guximin për të përdorur teknologjinë si mjet kundër korrupsionit, një nga kërkesat kryesore të Brukselit për avancimin e procesit të anëtarësimit. “Kam rezerva, por përpjekja për të luftuar korrupsionin me mjete të reja është e lavdërueshme,” tha Schieder.
“Prokurimet publike kanë qenë shpesh në qendër të skandaleve në Shqipëri, një çështje që Komisioni Evropian e ka cilësuar si “një nga sektorët më të prekshëm nga korrupsioni”. Përmes reformave të thella në drejtësi dhe krijimit të SPAK-ut, qeveria shqiptare ka kërkuar të tregojë se lufta kundër korrupsionit është prioritet kombëtar”, shkruan Euronews.
