Kina ka reaguar ashpër pasi Gjykata e Lartë e Panamasë vendosi kundër të drejtës së një kompanie me bazë në Hong Kong për të operuar porte kyçe në Kanalin e Panamasë, duke premtuar se qeveria do të “paguajë një çmim të lartë politik dhe ekonomik” nëse nuk e ndryshon vendimin.
Ky reagim i ashpër është pika më e fundit kyçe në sagën rreth interesave kineze në këtë rrugë strategjike, përmes së cilës kalon rreth 40% i gjithë trafikut amerikan të kontejnerëve çdo vit dhe që është bërë një pikë fokusi për synimin e administratës Trump për të larguar fuqitë rivale nga hemisfera perëndimore.
Vendimi “plotësisht turpërues dhe qesharak, i nënshtrohet hegjemonisë dhe vepron si bashkëpunëtore e së keqes”, tha zyra e Pekinit që mbikëqyr çështjet e Hong Kongut në një reagim prej 800 fjalësh ndaj vendimit të gjykatës.
“Kina kundërshton fuqimisht përdorimin e presionit ekonomik dhe bullizmit hegjemonik”, deklaroi Kina.
Kjo kundërpërgjigje, e publikuar të martën, është një shenjë e qartë se sa shumë Kina po fokusohet në këtë çështje dhe në përpjekjen më të gjerë të Shtëpisë së Bardhë për të larguar ndikimin e saj në rajon.
Kina ka ndërtuar lidhje të thella në Amerikën Latine dhe Karaibe për vite me radhë, ku tani realizon më shumë se gjysmë trilion dollarë tregti çdo vit, dhe kompanitë e saj shtetërore dhe “kampionët kombëtarë” janë të përfshirë në rrjetet energjetike, telekomunikacion dhe miniera.
Tani, teksa administrata e Presidentit amerikan Donald Trump premton të “mos lejojë konkurrencën jashtë-hemisferike” të ketë kontroll mbi “asete strategjikisht të rëndësishme” në Hemisferën Perëndimore dhe të largojë kompanitë e huaja që ndërtojnë infrastrukturë atje, Kanali i Panamasë paraqet testin më urgjent se si do të zhvillohet kjo luftë për pushtet.
Pekini ka thënë se do të mbrojë ndërmarrjet kineze dhe deklarata e fundit theksoi se “ka mjetet, veglat, forcën dhe kapacitetin e mjaftueshëm për të ruajtur një rend të drejtë dhe të ndershëm ndërkombëtar ekonomik dhe tregtar”.
Por ky moment krijon gjithashtu një sfidë strategjike për Pekinin, ndërsa shqyrton se sa mesazh të fortë dëshiron të dërgojë tek partnerët që e shohin veten duke mbështetur SHBA-të, veçanërisht kur kërkon stabilitet në marrëdhëniet e veta me SHBA-të para një vizite të pritshme të Trump këtë pranverë.
Lufta për pushtet
Trump ka goditur tashmë marrëdhëniet e kujdesshme të Pekinit me Panamën, duke rritur presionin mbi vendin për lidhjet e tij me Kinën që nga dita e parë e detyrës.
Ai përdori fjalimin e inaugurimit për të bërë pretendime të rreme se “Kina po operon Kanalin e Panamasë” dhe premtoi se SHBA-të po “e marrin mbrapsht”. Të njëjtën ditë, Panamaja nisi një audit të operacioneve të Hutchison Ports në dy portet e kanalit, ndërsa Presidenti Jose Raul Mulino mohoi pretendimet e Trump.
Kompania nuk është një nga shumë ndërmarrjet shtetërore kineze aktive jashtë vendit, por një operator portesh global në një konglomerat që kontrollohet nga njeriu më i pasur i Hong Kongut, Li Ka-Shing. Ajo ka mbrojtur operacionet e saj dhe Pekini ka hedhur poshtë pretendimet për ndërhyrje në kanal.
Por ndërsa Shtëpia e Bardhë rriti presionin mbi Panamën, qeveria e saj njoftoi se do të tërhiqej nga iniciativa globale e infrastrukturës “Belt and Road” e udhëhequr nga presidenti kinez Xi Jinping, një goditje për ambiciet e Pekinit në rajon, veçanërisht pasi Panamaja ishte vendi i parë në Amerikën Latine që u bashkua me iniciativën në 2017.
Përplasja është vetëm intensifikuar që atëherë.
CK Hutchison njoftoi pranverën e kaluar se do të shiste interesat e saj në më shumë se 40 porte në rreth dy duzina vendesh, përfshirë dy pranë Kanalit të Panamasë, tek një grup i udhëhequr nga firma amerikane BlackRock, një marrëveshje që u përshëndet nga Trump si fitore për SHBA-të.
Por Pekini tha se duhet “të kryejë rishikime dhe mbikëqyrje” për çdo shitje të aseteve të kompanisë dhe marrëveshja duket se ka ngecur që atëherë. Nuk dihet se si do të ndikojë vendimi i fundit i gjykatës.
Ky vendim, i cili gjeti se kontrata e dhënë për Panama Ports Company të Hutchison shkelte kushtetutën e Panamasë dhe pas auditit zyrtar, ngre përsëri tensione.
Panama Ports Company e Hutchison Ports tha të martën se ka nisur arbitrazhin kundër Panamasë, duke e paraqitur vendimin si pjesë të një “fushate” shtetërore kundër saj.
Çfarë pritet të ndodhë?
Pekini është i njohur për përdorimin e masave ekonomike për të ushtruar presion. Industria turistike e Japonisë muajt e fundit ka përjetuar anulime të fluturimeve dhe paralajmërime udhëtimi nga Kina për shkak të një përplasjeje politike mbi Tajvanin. Dhe bizneset nga prodhuesit australianë të verës tek prodhuesit norvegjez të salmonit janë bllokuar nga tregu i madh kinez kur qeveritë e tyre kanë pasur mosmarrëveshje me Pekinin.
Kina ka edhe ndikim ekonomik mbi Panamanë. Ajo e kaloi SHBA-të si partneri më i madh tregtar i Panamasë në 2019, sipas të dhënave të Kombeve të Bashkuara deri në 2024.
Në deklaratën e së martës, Pekini rriti presionin, duke thënë se vendi do të “përjetojë pasoja” nga vendimi, i cili do të “shkaktojë dëme të thella” për mjedisin e biznesit dhe zhvillimin ekonomik të Panamasë.
Analistët thonë se Pekini po konsideron masa tregtare, investime dhe masa të tjera për të reaguar dhe për të parandaluar vendet e tjera në rajon të marrin hapa të ngjashëm.
Por ka arsye që Pekini të veprojë me kujdes. Edhe pse ndjen presionin nga politika e fortë e SHBA-ve në Amerikën Latine, gjithashtu sheh një mundësi.
Pekini ka portretizuar tashmë qëndrimin e SHBA-ve, më së shumti i dukshëm në kapjen e liderit venezuelian Nicolás Maduro, si një formë imperializmi dhe bullizmi. Mendimi i tij strategjik llogarit se ndërsa strategjia amerikane mund të rrisë presionin mbi angazhimin kinez në rajon në afat të shkurtër, me kalimin e kohës do të shtyjë më shumë vende latino-amerikane të zgjedhin të punojnë me Kinën.
Përdorimi i masave ekonomike të mëdha ndaj Panamasë do të mund të minonte gjithashtu përpjekjen më të gjerë të Xi për të pozicionuar Kinën si udhëheqëse alternative ndaj SHBA-ve, veçanërisht për ekonomitë në zhvillim që, sipas Pekinit, nuk shërbehen nga një rend botëror i udhëhequr nga SHBA-të.
Pekini gjithashtu mund të mos dëshirojë të shkaktojë trazira të mëdha para vizitës së pritshme të Trump.
Por Pekini dhe kompanitë kineze, gjithashtu do të marrin shënime ndërsa çështja vazhdon të zhvillohet.
“Nëse ka diçka, duhet të presim që ndërmarrjet shtetërore kineze të jenë gjithnjë e më të kujdesshme për të kryer investime strategjike të rëndësishme pranë SHBA-ve, duke pasur parasysh se Trump duket shumë i vendosur për të afirmuar kontrollin mbi pika kyçe gjeografike dhe vende me rëndësi në rajon”, tha Brian Wong, analist për gjeopolitikën në Universitetin e Hong Kongut.
Dhe SHBA-të gjithashtu do të marrin shënime strategjike, thonë analistët në Uashington.
Atje, vendimi i gjykatës mund të shihet si “provë e qartë se presioni i vazhdueshëm jep rezultate”, tha Craig Singleton, bashkëpunëtor i lartë në think tank-un Foundation for Defense of Democracies.
“Vendime si ato të Panamasë ka të ngjarë të forcojnë pikëpamjen e Trump se ndikimi kinez në hemisferë është i rikthyeshëm, duke inkurajuar sfida të mëtejshme në vende ku mund të ushtrohet presion ligjor, politik ose rregullator”, tha ai.
Shkrim nga CNN
