Veprimet e jashtëzakonshme të Rezervës Federale të hënën në mëngjes mund të zbërthehen në dy fjali: Ekziston një mungesë në zhvillim të shpejtë të dollarëve në të gjithë ekonominë. Dhe, FED do të bëjë cdo gjë që të jetë e mundshme që t’Iijapë fund kësaj mungesë të dollarëve.
Njoftimi i tij ishte formuluar në burokracinë e thatë tipike të deklaratave nga një bankë qendrore. Por ai përmban një ide të fuqishme. Fed, i vetmi entitet në botë me fuqinë për të krijuar dollarë a çdo qëllim ta bëjë këtë në çfarëdo madhësie, është e nevojshme të përpiqet të zvogëlojë ashpërsinë dhe të kufizojë kohëzgjatjen e krizës ekonomike të koronavirusit.
“Rezerva Federale është e angazhuar të përdorë gamën e saj të plotë të mjeteve për të mbështetur familjet, bizneset dhe ekonominë e SHBA mbi të gjitha në këtë kohë sfiduese,” fillon deklarata. Në dallim nga disa deklarata të mëparshme nga bankierët, qendrorë që premtonin të bënin “çfarëdo që të duhej” për të zgjidhur një krizë, kjo u shoqërua me veprime që përputhen me shkallën e fjalëve.
Janë në të vërtetë dy kriza të dallueshme, që Fed po përpiqet t’i zgjidhë, me mjete mbivendosëse.
Njëra është një krizë tashmë në zhvillim ë të cilën tregjet financiare po prishen, duke dështuar në disa mënyra të njëjta sikundër kriza botërore ekonopmike globale e vitit 2008 dhe duke kërcënuar kështu se do të përkeqësojnë krizën aktuale. Tjetri është kërcënimi i dështimeve të biznesit që mund të krijojnë falimentime masive, duke lënë miliona amerikanë të papunë edhe pasi të përfundojë përhapja e virusit.
FED ka menduar që të blejë bono thesari dhe letra me vlerë, në cfarë do lloj sasie që nevojiten, për të bërfë të mundur që tregjet financiare të funksionojnë më mirë sesa zakonisht. Në tre javët e fundit, tregjet financiare janë ngrirë ndërsa të gjitha llojet e investitorëve mbledhin para dhe hedhin gjithçka tjetër.
Një cikël i mbyllur zhvillohet “nën tokë”: Investitorët e frikësuar shesin asete për të mbledhur para, gjë që ul çmimet e atyre aseteve, e nga ana tjetër nxit më shumë frikë dhe dëshirë për të mbledhur para. Kjo bën që kredia “të thahet” ose të jetë me një kosto tepër të madhe për thuajse gjithcka, për: korporatat, qeveritë shtetërore dhe lokale, njerëzit që kërkojnë një kredi hipotekare, dhe madje, ndonjëherë, vetë qeveria e Shteteve të Bashkuara.
Në kohën kur FED dëshiron që të bëjë sa më shumë para hua lirshëm për të ndihmuar ekonominë, ndodh e kundërta. Përgjigja e Fed është shumë në përputhje me veprimet e saj në 2008 dhe 2009, të cilat kishin për qëllim krijimin e një numri të lartë parash që ndalon atë cikël. Tetë ditë më parë, Banka Qendrore njoftoi 700 miliardë dollarë për blerje të bonove. Tani po thuhet se cmimi i ofruar për blerje të bonove që mund të jetë më i lartë, me siguri në triliona dollarë.
Për kontekstin, faza fillestare e reagimit ndaj krizës në vjeshtën e vitit 2008 rriti madhësinë e bilancit të Fed për 1.3 trilion dollarë. Analistët në Evercore ISI vlerësuan të hënën se rritja në këtë episod mund të përfundojë të jetë deri 5 trilion dollarë. Por kthimi i tregjeve financiare në funksionim më normal nuk do të jetë i mjaftueshëm, duke marrë parasysh rrezikun që has biznesi amerikan. Dhe ja ku hyn pjesa e dytë.
Për të adresuar krizën e fluksit të parave me të cilat përballen miliona kompani, banka qendrore po ndjek një strategji të shumëfishtë në përpjekje për të marrë hua me kushte të favorshme për bizneset që përballen me probleme, me shumë ndihmë nga Thesari i Shteteve të Bashkuara. Për të përfituar kompanitë e mëdha që janë në gjendje të huazojnë para duke lëshuar borxh në tregjet financiare, Fed po krijon dy programe të reja për të blerë bono të korporatave. Një program tjetër, ky i pluhurosur nga kriza e vitit 2008, e do të nxjerrë para hua për konsumatorët dhe bizneset e vogla.
Fed synon të krijojë një “Program të Huadhënies së Biznesit Rrugor” për të dhënë para ndaj biznesve të vogla, që nuk kanë qasje në tregjet e borxhit të Wall Street. Ideja është që ndërmarrjet e vogla mund të huazojnë para për të ndihmuar në përmbushjen e pagave, qiranë dhe detyrime të tjera gjatë krizës, pa interes ose pagesa kryesore për gjashtë muaj dhe shlyerje gjatë katër viteve të ardhshme.
Një sfidë e shpallur tashmë është se bizneset e vogla nuk kanë përse t’i përkulen aspak krizës, që edhe nëse të ardhurat e biznesit të vogël bien, ose këta lloj biznesesh mbyllen përkohësisht, ata do të rihapen dhe do ta rinisin rolin prodhues në ekonominë kombëtare amerikane. Kreditë me kushte të favorshme ndihmojnë bizneset e vogla të veprojnë në të tillë mënyrë.
Këto programe mbështeten në “mekanizma të reja për qëllime speciale”, të cilat gjithashtu përfshijnë një investim nga Departamenti i Thesarit. Në të vërtetë thesari Thesari po vë para në rrezik me Fed që pompon pjesën më të madhe të parave. Fillimisht, këto shuma arrijnë deri në 300 miliard dollarë, të cilat mund të arrijnë më të larta nëse Kongresi i jep Thesarit kapital shtesë në negociatat stimuluese që po zhvillohen tani.
Situata politike në Capitol Hill është e rrjedhshme, dhe disa demokratë nuk kanë dëshirë t’i japin administratës Trump një pushtet pa kufi. Dhe ne nuk e dimë se sa efektivë do të jenë programet e Kredisë Federale në marrjen e parave.
