Mbi 40.6 milionë euro janë paguar nga buxheti i Kosovës për mbrojtjen juridike dhe mbështetjen financiare të personave të akuzuar para Dhomave të Specializuara në Hagë, sipas të dhënave që Ministria e Drejtësisë e Kosovës i ka dërguar Radios Evropa e Lirë. Pjesa dërrmuese e kësaj shume — rreth 39.8 milionë euro — ka shkuar drejtpërdrejt për mbrojtje juridike.
Katër të akuzuarit kryesorë
Vetëm për Hashim Thaçin, Kadri Veselin, Rexhep Selimin dhe Jakup Krasniqin janë shpenzuar mbi 28.4 milionë euro në periudhën 2021–14 shtator 2026. Të dhënat bëhen publike pikërisht në prag të 16 shtatorit, kur katërshja pritet të dëgjojë aktgjykimin, pas më shumë se tre vjetësh gjykimi.
Të katërt ndodhen në paraburgim në Hagë që nga nëntori i vitit 2020, të akuzuar për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit. Ata i kanë mohuar akuzat dhe janë deklaruar të pafajshëm.
Ndarjet buxhetore vit pas viti
Sipas Ministrisë së Drejtësisë, ndarjet buxhetore për zbatimin e ligjit përkatës kanë ecur kështu:
Periudha Shuma e ndarë
2020–2021 (bashkë) 14.14 milionë €
2022 6.85 milionë €
2023 7 milionë €
2024 6.85 milionë €
2025 8.05 milionë €
2026 8.05 milionë €
Gjithsej, për periudhën 2020–2026, ndarjet arrijnë në rreth 50.95 milionë euro. Ministria nuk dha shifra për vitet para 2020, edhe pse Radio Evropa e Lirë i kërkoi të dhëna që nga viti 2015. Sipas llogaritjeve të vetë REL-it mbi buxhetet e Kosovës, ndarjet për periudhën 2018–2026 kalojnë 60 milionë euro.
Ministria pohon se aktualisht s’ka detyrime të papaguara ndaj avokatëve apo përfituesve të tjerë të këtij programi.
Auditim, por jo transparencë e plotë
Shpenzimet për mbrojtjen në Hagë auditohen nga Zyra Kombëtare e Auditimit (ZKA), por rezultatet nuk janë publike. ZKA-ja i ka klasifikuar këto pagesa si informacion “i kufizuar”, prandaj ato përjashtohen nga raporti publik i auditimit të Ministrisë. Për to përgatitet një raport i veçantë, i komunikuar vetëm palëve përgjegjëse.
Kritikat për mungesë transparence
Drejtori ekzekutiv i Institutit të Kosovës për Drejtësi (IKD), Ehat Miftaraj, thotë se instituti ka ngritur shqetësime që nga viti 2020 për mungesën e informacionit rreth mënyrës si shpenzohen paratë publike. Sipas tij, publikimi vetëm i shumave totale ka krijuar herë pas here narrativa politike të shtrembëruara mbi kostot reale.
Edhe Anton Nrecaj, drejtor në Qendrën për Ndihmë Juridike dhe Zhvillimin Rajonal (CLARD), kërkon dallim të qartë mes buxhetit të ndarë dhe shpenzimeve reale, si dhe hollësi për shumën, periudhën, kategorinë dhe bazën ligjore të çdo pagese — pa cenuar konfidencialitetin e mbrojtjes.
Baza ligjore dhe kompensimi i mundshëm
Financimi shtetëror u vendos me ligj në 2015, njëkohësisht me krijimin e vetë Dhomave të Specializuara — një institucion i themeluar sipas ligjeve të Kosovës, por me seli në Hagë, që trajton akuza për krime të kryera gjatë dhe pas luftës 1998–1999 nga ish-pjesëtarë të UÇK-së.
Ligji parashikon edhe kompensim për të akuzuarit që shpallen të pafajshëm me vendim të plotfuqishëm — për privimin nga liria, dëmin material apo moral. Nuk ekziston një shumë fikse ditore; referenca administrative e Këshillit Gjyqësor të Kosovës është deri në 25 euro/ditë, ndërsa praktika gjyqësore ka shkuar nga 30 deri në 60 euro/ditë, në varësi të rastit.
Çfarë pritet më tej
Me aktgjykimin e pritur më 16 shtator, procesi ndaj katër ish-udhëheqësve të UÇK-së mund të hyjë në një fazë të re. Të dyja palët — akuza dhe mbrojtja — do të kenë të drejtë apelimi, ndërsa ligji parashikon vazhdimin e mbështetjes financiare edhe gjatë proceseve të mëtejshme gjyqësore.
