Rasti i Erion Veliajt nuk është më thjesht një çështje gjyqësore në zhvillim – është kthyer në një model të qartë për të analizuar mënyrën sesi drejtësia në Shqipëri operon me dy standarde, veçanërisht kur në peshore ndodhen figura politike të profilit të lartë. Në qendër të kësaj analize është SPAK, institucioni që ngarkohet me misionin për të ndarë drejtësinë në mënyrë të barabartë, por që në këtë rast ka ngjallur më shumë pikëpyetje sesa besim.
Më 8 korrik, Gjykata e Lartë vendosi të mbajë në fuqi masën e arrestit me burg për Veliajn, edhe pse ndaj tij nuk është ngritur asnjë akuzë zyrtare. Ai ndodhet në paraburgim prej pesë muajsh përmes një vendimi që mbështetet mbi një letër të shkruar nga një individ ende anonim, i identifikuar vetëm si Nesti Angoni. Ky dokument, i pazbardhur publikisht, ka shërbyer si shkëndijë për një hetim të shpejtë dhe një arrestim të menjëhershëm, duke ngritur pikëpyetje të shumta për motivimin dhe proporcionalitetin e reagimit të prokurorisë.
Ndërkohë, në një rast paralel dhe me akuza të ngjashme, një figurë e afërt me një lider opozitar u lirua me një peng pasuror dhe nuk u konsiderua “rrezik për arratisje”. Ky kontrast i theksuar tregon një qasje të dyfishtë, ku të njëjtat kritere ligjore interpretohen ndryshe, varësisht nga pozicioni politik i individit në fjalë.
Analiza e veprimeve të SPAK në rastin Veliaj tregon një tendencë për të vepruar me zell të shtuar kur bëhet fjalë për figura të njohura të maxhorancës. Madje, edhe shtesat në dosjen ndaj Veliajt – si përdorimi i telefonit, apo gjoja intimidimi i prokurorëve – ngjasojnë me përpjekje për të ndërtuar një profil penal përtej faktit konkret. Kjo qasje e përforcon idenë se ndaj tij nuk po zhvillohet një proces thjesht ligjor, por një skenar ku drejtësia përdoret si mjet për të dërguar mesazhe politike.
Drejtësia selektive krijon pasoja të rënda për klimën e besimit publik. Kur qytetarët shohin se një figurë e njohur si Veliaj – me mandate të shumta të fituara me shumicë – ndëshkohet pa një qëndrim të qartë ligjor, ndërsa figura të tjera shmangen nga ndëshkimi për arsye politike, atëherë drejtësia humbet rolin e saj si instrument i barazisë dhe shndërrohet në një arenë ku shfaqet kush është më i pambrojtur në momentin e gabuar.
Për më tepër, heshtja e strukturave politike të Partisë Socialiste përballë këtij rasti është një tjetër element që kontribuon në perceptimin e një drejtësie të njëanshme. Asnjë deklaratë zyrtare, asnjë sinjal mbështetjeje për një figurë që ka qenë një nga motorët elektoralë të forcës politike në pushtet. Ndërkohë, opozita – ndonëse shpesh në shkelje të ligjit – reagon me solidaritet për çdo figurë të saj, duke siguruar së paku një lloj mbështetjeje morale që nuk lejon izolimin total.
Në këtë kontekst, SPAK rrezikon të perceptohet si një instrument që e shtrin autoritetin në mënyrë të pabarabartë. Një drejtësi që ndëshkon më fort ata që janë “më afër” pushtetit, me qëllim për të treguar “pavarësi”, por që në fakt përfundon duke treguar pabarazi.
Për të ruajtur legjitimitetin, SPAK duhet të rishikojë me kujdes qasjen e tij, të shmangë precedentët e rrezikshëm dhe të garantojë se çdo individ – pavarësisht pozicionit politik – trajtohet mbi të njëjtat standarde. Drejtësia nuk është spektakël për kamerat, as demonstrim për Brukselin. Është mekanizëm për të ruajtur rendin dhe barazinë, jo për të ndëshkuar figurat e njohura për të qetësuar kritikat ndërkombëtare.
Rasti Veliaj është më shumë sesa një çështje personale. Është një test për drejtësinë, një provë për shtetin ligjor dhe një pasqyrë për qytetarët. Nëse ky rast përfundon duke u lexuar si histori selektive, atëherë dëmi nuk do të jetë thjesht politik – do të jetë institucional.
