Raporti i KLSH: Prokurimet publike joefektive, kërcënojnë financat publike

Shkeljet e konstatuara nga KLSH, me efekte financiare negative në buxhetin e shtetit për vitin 2015, kapin vlerën 19.9 miliardë lekë, ose rreth 143 milionë euro. Dështimi në planifikim është në fakt planifikim i dështimit. KLSH ka parë se totali i të ardhurave buxhetore të parashikuara për vitin 2015 ka qenë me një shtesë prej 24 miliardë lekësh, në krahasim me realizimin faktik të vitit 2014. Kjo rritje rezulton të jetë më së shumti impakt i parashikimit në rritje të të ardhurave tatimore e doganore, planifikuar rreth 8% më shumë nga fakti 2014, por që në fund të vitit 2015 kanë rezultuar të realizuara vetëm 2% më shumë nga fakti 2014.Ndër argumentet e përdorura për nënperformancën e tatimeve dhe doganave është edhe rritja ekonomike më e ulët se pritshmëritë, e cila në gjykimin e KLSH-së është pasoja dhe jo arsyeja e mosrealizimit të të ardhurave, që do të thotë, nëse të ardhurat e parashikuara nuk realizohen, atëherë rritja ekonomike në vend nuk realizohet. Problemi i parashikimeve jorealiste minon atë që në të kundërt do të ishte një sistem efektiv dhe transparent buxhetimi dhe planifikimi fiskal afatmesëm.

Një nga kërcënimet e financave publike është niveli i ulët i efektivitetit në prokurimin e mallrave, shërbimeve dhe realizimit të punimeve, kryesisht në infrastrukturën rrugore. Nga të dhënat e siguruara nga Agjencia e Prokurimit Publik, por edhe bazuar në auditimet e realizuara për efekt të realizimit të buxhetit 2015, KLSH ka konstatuar se gjatë vitit 2015, autoritetet kontraktore nëpërmjet sistemit elektronik të prokurimit kanë shpallur 4,630 procedura prokurimi për shërbime, mallra e punë për të cilat u akordua një fond limit prej 90,702 milionë lekësh, vlerë kjo 33% më e madhe se ajo e alokuar përgjatë vitit 2014.Nga analiza konstatohet se rritjes së fondit të alokuar gjatë vitit 2015 i korrespondon një ulje prej rreth 12% të numrit të procedurave të prokurimit. Pra, më shumë para publike për më pak procedura tenderimi. Ajo që synohet nga një sistem modern prokurimi janë plotësimi i parimeve kryesore të konkurrencës, tregut të lirë dhe efektivitetit në prokurimin e mallrave, të shërbimeve dhe punimeve që përbëjnë dhe bazën kryesore të fondeve të prokuruara.

Parimi i 7-të i qeverisjes buxhetore të OECD-së kërkon një planifikim, menaxhim dhe monitorim efektiv të procesit të ekzekutimit të buxhetit. Me gjithë insistimin e KLSHsë për miratimin e ligjit “Për kontabilitetin në sektorin publik”, përpjekjet e Ministrisë së Financave në këtë drejtim janë larg emergjencës që reflekton kjo situatë. Praktikat e vendeve të tjera kanë treguar se, një proces kontabilizimi që nuk ofron një pamje të plotë dhe të qartë të pozicionit financiar dhe ekonomik të vendit, pa dyshim riskon që ta udhëheqë procesin e buxhetimit drejt objektivave jo të saktë e të duhur, duke rezultuar në vendime joefektive.Dështimi për të integruar informacionin kontabël në procesin e buxhetimit largon vendimmarrësit nga të dhëna thelbësore sa i takon vlerësimit të alternativave për alokimin e burimeve. Gjithashtu është gati e pamundur të masësh rezultatet e arritura kundrejt planeve, pa informacionin kontabël. Si pasojë, në mënyrë që këto politika për publikun të jenë efektive, procesi i buxhetimit dhe kontabilizimit nevojitet të integrohen.

KLSH ka vërejtur se shpenzimet e Fondit të Zhvillimit të Rajoneve janë regjistruar pjesërisht si shpenzime kapitale për qeverisjen qendrore, në një kohë që raportohen të planifikuara për qeverisjen vendore, duke ulur me pa të drejtë performancën e vendorit dhe rritur atë të qendrorit dhe duke denatyruar transfertën nga e pakushtë- zuar në transfertë të kushtë- zuar (shpenzime për qeverisjen qendrore). Kjo situatë ka denatyruar shpenzimet (sikundër ka ndodhur me shpenzimet kapitale) dhe nuk jep një pamje të qartë dhe transparente të shpenzimeve publike.

Sipas KLSH-së, viti 2015 ishte viti i dytë i zbatimit të Strategjisë “Për Menaxhimin e Financave Publike 2014- 2020”. Kjo strategji bart një rëndësi të dyfishtë, pasi jo vetëm përcakton rrugën për rivendosjen e financave publike në trajektoren e qëndrueshmërisë afatgjatë, duke krijuar kështu parakushtet për rritjen ekonomike, por përbën edhe një detyrim që rrjedh nga marrëveshjet me partnerët ndërkombëtarë, në veçanti me Bashkimin Europian, Fondin Monetar Ndërkombëtar dhe me Bankën Botërore.Vizioni i saj është garantimi i një sistemi të financave publike që nxit transparencën, përgjegjshmërinë, disiplinën fiskale dhe eficiencën në menaxhimin dhe përdorimin e burimeve publike. Viti 2015 njohu arritje në zbatimin e strategjisë, meritë kjo kryesisht e Ministrisë së Financave dhe ministrit Ahmetaj, por edhe sfida ende të paplotësuara.

ma.me