Nga Ardi Stefa
Kur u riktheva në Shqipëri në vitin 2013, prindi i një studenteje më pyeti se nga isha. Kur i thashë që isha qytetar brez pas brezi, u mburr edhe ai që ishte qytetar. Kishte zbritur në qytet në vitin 1997. Pyetjes së tij se ku e kisha shtëpinë, i thashë një adresë që, s’kishte asnjë lidhje me adresën e vërtetë. “Te Distrofikja”,- iu përgjigja. Natyrisht as që e kishte idenë se ku ishte Distrofikja dhe e qepi gojën, por duke më hedhur një vështrim arrogant.
Ngjarja e dytë është e hershme. Kur isha i vogël, një ditë u zura me një djalë dhe, i mbushur me zemërim, mora një shkop dhe u nisa “t’i bëja keq”. Im atë më ndali.
“Rri”, – më tha.- “Ne bëjmë aq keq sa ç’mund të bëjë një qytetar.”
Atëherë nuk e kuptova plotësisht. Sot e kuptoj se nuk po më mësonte dobësinë. Po më mësonte kufirin që vendos qytetaria, edukata, origjina.
Im atë më jepte një mësim që lidhej jo me origjinën e njerëzve, por me kulturën dhe mentalitetin. Një njeri mund të vijë nga fshati dhe të bëhet qytetar i shkëlqyer. Një tjetër mund të lindë në zemër të qytetit dhe të mbetet fshatar në sjellje, mentalitet e kulturë.
Fatkeqësisht qytetet tona nuk janë më në dorë të qytetarëve. Janë në dorë të të gjithë atyre që nuk kanë asnjë lidhje me qytetin. Janë në duart e atyre që nuk ngurrojnë të ecin keq me makinë, të zënë hapësirat publike, të përdorin fjalorin vulgar, të parkojnë përpara derës së shtëpisë dhe të mos pyesin për asgjë, në një kohë që sikur gjysmën e këtyre të bëje në fshatin e tyre ata mund të të vrisnin pa një, pa dy…
Qytetarët kanë kufij. Ndalen nga ndërgjegjja, morali, frika se mos dëmton tjetrin, nga respekti për ligjin dhe nga përgjegjësia për komunitetin ku jeton. Pikërisht këta kufij e bëjnë qytetar.
Por “qytetarët e rinj”, banditët e veshur me pushtet e para nuk njohin kufij. Ata nuk ndalen nga skrupujt, sepse nuk kanë skrupuj. Nuk ndalen nga morali, sepse morali është pengesë për interesin e tyre. nuk besojnë tek maturia, pasi përgojojnë cilindo që u del përpara. Nuk ndalen nga ndershmëria, sepse e konsiderojnë dobësi. Nuk ndalen nga ligji, sepse besojnë se ligji është në shërbimin e tyre dhe gardheve të tyre.
Prandaj qytetari është shumë i dobët përballë vulgaritetit, prepotencës, arrogancës dhe injorancës së “qytetarëve të rinj”. Jo sepse i mungon forca, por sepse ai lufton me rregulla, ndërsa përballë ka njerëz që nuk njohin asnjë rregull. Qytetari ruan dinjitetin edhe kur zemërohet; qytetari- fshatar ruan vetëm interesin edhe kur buzëqesh.
Im atë kishte të drejtë. Një qytetar mund të bëjë aq keq sa i lejon ndërgjegjja. Por kur qytetarët janë minorancë nëpër qytete dëmi është i pallogaritshëm.
Fatkeqësia më e madhe është se qytetet nuk janë më në dorë të qytetarëve. As u përkasin atyre.
U përkasin atyre që nuk njohin as kufi, as turp, as përgjegjësi.
