Nga Ben Andoni
Durrësi nuk është më qytet mirëfilli arkeologjik ose më saktë rezulton një i tillë në letra dhe fare i zakonshëm. De jure ka statusin e një qyteti të njohur arkeologjik, ndoshta nga më të mëdhenjtë në përmendjen prej burimeve historike, veçse de facto ai e ka humbur prej kohësh këtë status prej masakrës urbane post’90.
Dërrma më e fundit, veç para tollovisë së këtyre ditëve, ka qenë zona zejtare në ish-lulishten “1 Maji”. E gërmuar jo shumë kohë më parë, ajo zbuloi një strukturë të tërë arkeologjike, ku falë gjetjeve u konkludua për punishtet antike të Durrahut të përpunimit të qelqit, terakotave, lëkurëve etj.
Aq e ruajtur ishte kjo lagje, saqë kush e ka parë do të dallonte ende shenjat që kishin vijëzuar gjurmët e qerreve të lashta, mjeteve të transportit të asaj kohe, bashkë me elementët e ndërtimeve të strukturave zejtare me parmakët, kanalizimet etj. Megjithë apelet, kërkesave që pronarët të kompensoheshin, pallati u ndërtua sipër saj dhe e gjithë kjo lagje, me hapësirë edhe më të madhe se Pompeu, mund të kundrohet tashmë poshtë tij. Hidhërimi nuk mbaron këtu, por te ata që e lejuan. E theksojmë këtë, pasi nga ajo që u verifikua më vonë, u pa se e gjithë politika shqiptare, qoftë nga krahu i majtë apo dhe i djathtë ishte pjesë e masakrës.
Ashtu si ndodh në Shqipëri kjo u harrua shpejt, sepse vendi i zhytur në lajme korrupsioni të përditshëm, në tollovi politike, por edhe në shumë e shumë pisllëqe të tjera e kaloi këtë me vellon e harresës. Media e shmangu shpejt, autoritetet nuk u ndien pasi brenda kësaj katrahure veç kryetarit aktual të bashkisë së Durrësit (i mbështetur nga PS), ishte dhe ish-Ministri i Kulturës i qeverisjes së Partisë Demokratike.
Kohë më parë, tek ish-Pallati i princ Vidit u zbulua Porta e Artë, hyrja nga Adriatiku e Via Egnatia. Porta me tre hapësira, e cila shënonte fillimin e njërës prej rrugëve më të famshme të Antikitetit nga Durrësi në Konstandinopojë, ruhej ende në formë të mirë. Ashtu si bëheshin ndërtimet asokohe, porta kishte tre hapësira, në mes për mjetet dhe anash dy për kalimtarët, por edhe ajo u prish për t’u lënë vend ndërtimeve.
Për të thënë shteti ishte i vetmi fajtor, ngjan pas si budallallëk, sepse ishte makutëria e ndërtuesve në të dy rastet që fitoi, papërgjegjshmëria e pushtetit lokal dhe indiferenca e njerëzve bash të lodhur. As protestat e thata të Shoqërisë Civile, as premtimet e ministrave të Kulturës, nuk kanë arritur që Durrësin ta mbajnë në hapësirën e merituar të nderit ku i takon te Trashëgimia arkeologjike.
Një gjë e tillë po përcillet edhe këto ditë, por përballë qëndrojnë sërish protagonistë si më parë autoritetet lokale të Durrësit që me një projekt prej 6 milionë eurosh, duan të realizojnë një projekt të quajtur “Veliera” mu në zonën A të zonifikimit arkeologjik, ku me ligj është e ndaluar për të bërë ndërtim.
Para zërave të ndryshëm të orëve të fundit qoftë mediatikë por edhe institucionalë që lidhen me Shoqërinë Civile, kryebashkiaku i Durrësit, një nga personazhet më të përfolura të shkatërrimit të këtij qytetit, pothuaj s’i është përgjigjur asnjë pyetje. Qoftë kur është pyetur për studimin arkeologjik, më parë të zonës; punës së pamundshme në zonën A etj., ai është gjegjur në mënyrë të prerë: Është vendosur dhe do të bëhet!!!
E paimagjinueshme është arroganca ë këtij kryebashkiaku, kurse e imagjinueshme është se zyrtarët (fatkeqësisht jo vetëm ata nga Durrësi) nuk e duan qytetin arkeologjik. Po ta kishin të mundur dhe nuk është habi të ndërtojnë edhe mbi amfiteatrin. E s’është keq ta bëjnë që Durrësi edhe de facto, ta shuajë njëherë e mirë iluzionin se është qytet arkeologjik i shkallës së parë, pasi është një qytet që po e varros përfundimisht trashëgiminë e tij.
Mbase do ketë dikur një vrasje ndërgjegje të këtyre njerëzve që e katandisën kështu Durrësin, por atëherë do të jetë vonë e shumë vonë, sepse ky qytet e përsërisim s’është më realisht qytet arkeologjik. Durrësi u themelua në shekullin VII para Krishtit dhe mbahej si një nga qytetet më të zhvilluara të gjerdanit të qyteteve bregdetare të fundit të kohërave Arkaike dhe të fillimit të periudhës Klasike. Tani është një qytet betoni, i shëmtuar edhe gjithnjë e me pak objekte arkeologjike shtrirë aty-këtu, që s’është keq t’i prishim, për të kënaqur meskinitetin tonë dhe kinse modernizmin kitsch, për të cilin jemi vërtetë të zotët. (Javanews)
