Ndërsa vendet e tjera parashikojnë dhe parandalojnë zjarret qënë dimër, Shqipëria reagon vetëm kur flakët kanë nisur. Ky ështëçmimi i një mungese të vazhdueshme planifikimi që përsëritetçdo verë me pasoja gjithnjë e më të rënda.
Zjarret që përfshinë Shqipërinë këtë verë nuk ishin as tëpapritura, as të pashmangshme. Përmasat e tyre dramatike janëtregues i një modeli që përsëritet çdo vit, por që vazhdon të mosmerret seriozisht. Për të kuptuar më mirë nëse kjo është njëanomali shqiptare apo pjesë e një tendence më të gjerë, mjaftontë shikojmë përtej kufijve tanë.
Në rajonin mesdhetar, përfshirë Greqinë, Spanjën, Portugalinë, por edhe më larg – në Kanada apo Australi – zjarret janë tashmënjë pjesë e pritshme e cikleve klimatike. Por ndryshe ngaShqipëria, këto shtete nuk presin muajt e verës për të reaguar. Sepse, siç ka treguar studimi i publikuar në vitin 2023 ngaInstituti Ndërkombëtar për Zjarrin dhe Ekosistemet (IAWF) përrastin e Greqisë, rreziku i zjarrit nuk lind në korrik apo gusht, por shumë më herët – në dimër.
Një dimër me reshje të shumta nuk përbën një siguri, porpërkundrazi, një paralajmërim. Lagështia e dimrit ushqen rritjene vrullshme të bimësisë në pranverë – shkurre, barishte, ferrishte– të cilat në muajt e nxehtë kthehen në karburant të thatë, tëgatshëm për t’u ndezur. Ky është një cikël tashmë idokumentuar shkencërisht dhe i konfirmuar nga përvojandërkombëtare.
Në këtë kontekst, Greqia ka nisur të veprojë në mënyrëproaktive. Që në muajt e pranverës, autoritetet atje krijuan hartate riskut, kufizuan qasjen në zonat e rrezikuara, dislokuan njësi tëpërkohshme zjarrfikëse, nisën të monitorojnë situatën me dronëdhe instalojnë sisteme paralajmëruese për bimësi të tejtharë. Gjithashtu, zbatuan masa parandaluese si pastrimi i nënpyjeve, prerjet strategjike dhe djegiet e kontrolluara. Pra, Greqia punoinë kohë.
Në Shqipëri, përkundrazi, nuk ekziston asnjë studiminstitucional që lidh reshjet e dimrit me probabilitetin e zjarreveverore. Nuk ka një sistem që kombinon të dhëna për reshjet, temperaturën dhe lagështinë për të ndërtuar harta risku apo përtë orientuar ndërhyrjet. Strategjia e vetme mbetet reagimiemergjent, shpesh i vonuar dhe i pajisur minimalisht. Zjarrfikësittanë përballen me flakët me mjete të pamjaftueshme, ndërsadeklaratat zyrtare kufizohen në formula të njohura si “forcat janënë terren”.
Bilanci është i rëndë: mbi 26 mijë hektarë tokë të djegura dhembi 161 milionë euro dëme ekonomike. Rastet në Kaninë, Dukat, Delvinë, Lurë e Mat nuk janë shembuj të fatkeqësive tëpapritura, por të një paaftësie sistematike për të ndërtuarparashikim dhe për të marrë masa në kohë.
Ndërkohë që vendet tjera investojnë në njohjen dheparandalimin e fillimit të zjarreve, ne vazhdojmë të përballemime pasojat. Sepse zjarri nuk nis në ditën që shfaqet tymi; aifillon muaj më parë, kur krijohen kushtet që ne nuk i lexojmë – ose zgjedhim të mos i lexojmë.
Kjo situatë nuk është më çështje kapacitetesh teknike apomungesë buxheti. Është mungesë vullneti dhe vizioniinstitucional. Është refuzim për të ndërtuar një kulturë tëmenaxhimit proaktiv të riskut. Dhe çdo vit që kjo kulturë e mosveprimit vazhdon, pasojat do të jenë më të mëdha – ekonomike, mjedisore dhe institucionale.
Ndryshimet klimatike po e bëjnë Mesdheun gjithnjë e më tërrezikuar: dimrat janë më të lagësht, verat më të gjata dhe më tëthata. Nëse kjo prirje vazhdon, zjarret do të jenë më të shpeshta, më të mëdha dhe më të pakontrollueshme. Në këto kushte, pyetja që shtrohet nuk është më: “A do të ketë sërish zjarre?”,por “a do të vazhdojmë të përballemi me flakët me kova uji, ndërkohë që bota i parashikon me satelitë?”
