Populistët dhe konservatorët e ekstremit të djathtë po shënojnë rritje politike në Amerikën Latine, duke fituar një sërë zgjedhjesh presidenciale përballë kandidatëve të majtë. Ky ndryshim po përmbys balancat politike në rajon, ku kontrolli qeverisës ka ndryshuar krah në tetë vende që nga viti 2023, ku në gjashtë raste zhvendosja ka qenë nga e majta në të djathtë.
Faktorët kryesorë që po ushqejnë trendin e ri
Sipas ekspertëve të shkencave politike, suksesi i fundit i partive të krahut të djathtë nuk lidhet me një ndryshim të pastër ideologjik të popullatës, por me dështimin e qeverive të mëparshme për të zgjidhur problemet jetike.
“Fitoret e fundit të krahut të djathtë mund të përmblidhen në tre çështje të lidhura ngushtë: Pabarazia ekstreme sociale, shkalla e lartë e krimit dhe mungesa e sundimit të ligjit – dhe fakti që pushtetarët në pushtet kanë dështuar vazhdimisht t’i vënë këto nën kontroll.”, thotë Sabine Kurtenbach, drejtuese e Institutit Gjerman për Studime Globale dhe Rajonale.
Në vende si Kolumbia, presidenti i sapozgjedhur Abelardo de la Espriella fitoi duke premtuar goditjen e bandave dhe guerileve, duke ndjekur atë që studiuesit e quajnë “populizëm ndëshkues” ose “modeli Bukele”, sipas strategjisë së ndjekur në El Salvador.
Kalimi nga “batica rozë” te lavjerrësi politik
Profesorët e shkencave politike kujtojnë se periudha e artë e të majtës në rajon, e njohur si “batica rozë” e fillimit të viteve 2000, përfundoi pas krizës së pandemisë së koronavirusit, duke lënë pas stanjacion ekonomik dhe korrupsion.
“Kthimi djathtas është sigurisht një lëkundje e lavjerrësit – por që është e lidhur me një parim shqetësues. Shkalla në të cilën forcat e krahut të djathtë i vënë hapur në pikëpyetje të drejtat themelore civile dhe njerëzore është e re.”, theksonJonas Wolff, profesor i shkencave politike në Universitetin Goethe.
Ndikimi i politikës së jashtme dhe sfidat e institucioneve
Një rol të rëndësishëm në këtë dinamikë po luan edhe bashkëpunimi ndërmjet forcave të krahut të djathtë në Amerikën e Veriut dhe asaj të Jugut. Administrata e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, ka mbështetur hapur liderë si Javier Milei në Argjentinë dhe familjen Bolsonaro në Brazil, duke përdorur edhe masa të forta diplomatike ndaj qeverive të majta në Kubë dhe Venezuelë.
Megjithatë, ekspertët sugjerojnë se dallimi kryesor në analizën e rajonit nuk duhet bërë thjesht mbi etiketimet ideologjike, por mbi respektimin e shtetit të së drejtës.
“Ka qeveri që e njohin autonominë dhe rolin e institucioneve demokratike. Dhe ka të tjera, pavarësisht nëse janë të djathta apo të majta, që nuk e bëjnë këtë. Ky është një dallim i rëndësishëm.”, thotë Sabine Kurtenbach.
