Shenjat e vështirësive ekonomike në SHBA janë shtuar. Këtë javë ato u bënë kryefjalë kur borxhi kombëtar i SHBA-së kaloi shifrën e 40 trilionë dollarëve, duke ngritur shqetësime si brenda vendit, ashtu edhe jashtë tij, thuhet në një artikull të BBC.
Si u arrit deri këtu?
Shtetet e Bashkuara iu deshën pothuajse 200 vjet që borxhi kombëtar të arrinte për herë të parë në 1 trilion dollarë, thotë Maya MacGuineas, presidente e Committee for a Responsible Federal Budget.
Ky moment historik, në vitin 1981, u konsiderua si një sinjal alarmi. “Në atë kohë, presidenti [Ronald] Reagan i tha kombit në një fjalim televiziv: ‘Nëse si komb kishim nevojë për një paralajmërim, le të jetë ky’”, tha ajo.
“Duke kaluar në vitin e 250-të të Amerikës, ne tani shpenzojmë vetëm për pagesat e interesave të borxhit më shumë se kaq.”
Arritja e shifrës prej 40 trilionë dollarësh ishte e pritshme, e nxitur nga rritja e shpenzimeve publike gjatë administratave të Donald Trump dhe Joe Biden, por ajo shënon një tjetër kufi të rëndësishëm.
Kostot në rritje të programeve sociale dhe shpenzimeve të tjera kanë tejkaluar të ardhurat, të dobësuara nga shkurtimet e taksave. Reagimet ndaj krizave, si kriza financiare e vitit 2008 dhe pandemia Covid, kanë çuar gjithashtu në rritjen e huamarrjes.
Kësaj i shtohen normat më të larta të interesit, si përgjigje ndaj goditjeve të fundit inflacioniste, dhe tabloja nis të duket shqetësuese.
Sa e rëndë është situata?
Në fillim të mandatit të parë presidencial të Trump, në vitin 2016, borxhi kombëtar i SHBA-së ishte pak nën 20 trilionë dollarë. Në dekadën që pasoi, ai është dyfishuar.
Sipas Congress Joint Economic Committee, shifra po rritet me rreth 90 mijë dollarë çdo sekondë, ose 7.8 miliardë dollarë në ditë.
“Diçka shumë e ndryshme tani, krahasuar me një dekadë më parë, është niveli i normave të interesit”, thotë Eric Swanson, profesor i ekonomisë në University of California dhe ish-ekonomist i lartë në Rezervën Federale.
“Normat afatgjata të interesit në SHBA janë në nivelet më të larta të dekadave të fundit – një pjesë e kësaj lidhet me shqetësimet për inflacionin, por një pjesë lidhet edhe me shqetësimet për nivelet ekstreme të huamarrjes së qeverisë amerikane.”
Tregu i obligacioneve po kërkon kthime më të larta, pasi investitorët janë të shqetësuar për përmasat e borxhit amerikan. Në të njëjtën kohë, kompanitë teknologjike që po marrin hua shuma marramendëse për të investuar në inteligjencën artificiale po konkurrojnë me qeverinë për paratë e investitorëve.
“Kur normat e interesit rriten, financimi i deficitit bëhet më i shtrenjtë”, thotë ekonomisti Mohamed A. El-Erian, profesor në Wharton School.
Pagesat e interesave për borxhin qeveritar janë tani 15% më të larta se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, thotë El-Erian. Ato përbëjnë pothuajse 20% të të ardhurave nga taksat, “më shumë se shpenzimet për mbrojtjen”, shton ai.
A ka vend për shqetësim?
SHBA-ja po i afrohet tavanit të borxhit prej 41.1 trilionë dollarësh, ndërsa sipas parashikimeve të Congressional Budget Office, borxhi mund të arrijë rreth 64 trilionë dollarë deri në vitin 2036.
Megjithatë, ekonomistët thonë se situata nuk është ende kritike. Pozita e SHBA-ve si ekonomia më e madhe në botë dhe dollari si monedha rezervë globale i japin vendit një “hapësirë shumë më të madhe për të gabuar fiskalisht” sesa vendeve të tjera, thotë El-Erian.
“Po arrijmë në një pikë ku drita e verdhë po pulson. Nuk është ende drita e kuqe”, shprehet ai. Swanson thotë se edhe vende të tjera kanë pasur nivele të ngjashme ose edhe më të larta borxhi.
Borxhi kombëtar amerikan është rreth 126% e madhësisë së ekonomisë, por kjo shifër është më e ulët se në vendet e tjera të G7, si Japonia dhe Italia.
Megjithatë, Swanson paralajmëron se gatishmëria e investitorëve për t’i dhënë hua qeverisë amerikane përmes blerjes së obligacioneve “po zvogëlohet”. Kjo mund të krijojë një cikël negativ, ku qeveria detyrohet të ofrojë kthime gjithnjë e më të larta për t’i mbajtur investitorët të interesuar për borxhin amerikan.
Kostot më të larta të huamarrjes së SHBA-së ndikojnë në mënyrë të pashmangshme edhe te vendet e tjera, duke rritur kostot e tyre të huamarrjes.
“Çfarëdo që ndodh në SHBA nuk mbetet vetëm në SHBA”, thotë El-Erian.
Çfarë do të thotë kjo për familjet amerikane?
Familjet amerikane mund të përballen me norma më të larta interesi për hipotekat, kreditë për automjete dhe kartat e kreditit si pasojë e situatës aktuale. Sipas El-Erian, familjet me të ardhura më të ulëta do të goditen më fort.
Ekziston edhe një efekt i dytë te konsumatorët: kostot më të larta të huamarrjes për kompanitë shpesh u kalohen konsumatorëve përmes çmimeve më të larta.
Kështu, ndikimi i borxhit “në një mënyrë apo tjetër përfundon në kuletat e njerëzve”, thotë MacGuineas.
Çfarë ndodh më tej?
Të dhënat e fundit tregojnë se ekonomia amerikane është ngadalësuar gjatë muajve të fundit, por ajo ende po rritet me një ritëm të konsiderueshëm.
Kjo është e rëndësishme sepse rritja ekonomike sjell më shumë të ardhura nga taksat, të cilat mund të përdoren për të financuar shpenzimet, qofshin ato programe qeveritare apo pagesa interesash. Me rritje të mjaftueshme ekonomike, problemi i borxhit bëhet më i menaxhueshëm, thekson El-Erian.
Por pa një rritje të mjaftueshme, SHBA-ve mund t’u duhet të shqyrtojë alternativa të tjera. Ato mund të përfshijnë reformimin e sistemit të taksave dhe shpenzimeve publike, ose masa shtrënguese financiare. Një tjetër mundësi është ristrukturimi i borxhit.
Strategjia e përdorur deri tani ka qenë një lloj inxhinierie financiare. Të mërkurën, Departamenti i Thesarit ndërhyri për të blerë një pjesë të borxhit qeveritar, duke rritur kërkesën për obligacionet dhe duke ulur kostot e huamarrjes.
Por efekti ishte jetëshkurtër, pasi një ditë më vonë kostot e huamarrjes afatgjatë u rritën sërish.
Me zgjedhjet e mesmandatit që po afrohen, Shtëpia e Bardhë do të dëshirojë të tregojë se po sjell rezultate në ekonomi. Përballueshmëria e kostos së jetesës është shqetësimi kryesor i votuesve.
Por alternativat e tjera nuk janë më tërheqëse dhe El-Erian dyshon se qeveria është gati të marrë masa të tjera.
“Unë nuk shoh asgjë që po ndodh dhe që do të ulë ndjeshëm deficitin gjatë dy ose tre viteve të ardhshme. Nëse shikoni diskursin politik, ai ka të bëjë me shkurtimet e taksave.”
