Nga Ylli Pata
Në takimin e sotëm të dy bashkëkryetarëve për reformën zgjedhore, Oerd Bylykbashi ka deklaruar se opozita do të kërkojë ndryshimin e sistemit zgjedhor, duke u përqendruar tek rikthimi i skemës së koalicioneve që funksionoi përpara zgjedhjeve të 2021-shit.
Skemë, ku Partia Demokratike ka të regjistruar fitoren e parë reale si shumicë relative në vend si koalicion elektoral, atë të vitit 2009.
Kolegu i Bylykbashit, përfaqësues i mazhorancës, Damian Gjiknuri, ka dhënë sot një “Jo” të qartë, edhe pse jo përfundimtare në lidhje me kthimin e skemës së vjetër të koalicioneve, duke shrehur megjithatë vullnetin e mazhorancës për të nisur një diskutim të zgjeruar në lidhje me reformën zgjedhore.
Skema e vjetër e koalicioneve, ajo që quhet “treni me shumë vagonë” është fiksuar në kokën e mjaft përfaqësuesve politikë dhe mbështetësve mediatikë të opozitës si një shtyllë jetike për ecurinë e zgjedhjeve në vend.
Madje, që prej 5 viteve tashmë, ata nuk reshtin akuzat se ndryshimi që ndodhi në gushtin e 2020 kur PD dogji mandatet është shkaku i fitores së mazhorancës s Edi Ramës.
Sa qëndron realisht ky version dhe çfarë është realisht “treni me vagona elektoral”? Që në kokën e mjaft mbështetësvee të Sali Berishës dhe Ilir Metës konsiderohet një çelës i rëndësishëm fitoreje.
Sipas skemës së vjetër të trenit, një koalicion elektoral dilte para zgjedhësve me kandidatët e tyre në të 12 zonat zgjedhore të vendit, pra qarqet, si dhe logot e partive të tyre.
Me skemën aktuale, një koalicion elektoral duhet të ketë një logo dhe vetëm një listë të përbashkët kandidatësh.
Në përfundim, votat që marrin koalicionet nga qytetarët janë të njëjtat, por favori është tek listat e kandidatëve. Sot nëse marrim dy koalicionet e mëdha të majtë e të djathtë, secila paraqet në zgjedhje nga 120 kandidatë.
Ndërkohë, me trenin elektoral secila nga partitë që hyjnë në koalicion del me kandidatët e vet. Pra, e zëmë se një koalicion ka 10 parti do të ketë 1200 kandidatë.
Kështu që shpresa apo ideja e opozitës është se sa më shumë kandidatë, aq më shumë mundësi ka që të rritet vota nëpërmjet lobimit që çdo kandidat i bën vetes, duke qenë më i motivuar në fushatë.
Në fakt, kjo ide është më shumë teorike, e jo aq shumë e projektuar në realitetin tonë elektoral, edhe pse në vitin 2009, konsiderohet se treni ka qenë një faktor i rëndësishëm për fitoren nga ana e PD-së.
Pesha e kësaj skeme në 2009-n mund të thuhet se u vu re në qarkun e Elbasanit, Beratit, apo edhe në Tiranë, ku pati një konsolidim votash prej koalicionit të PD-së në krahasim me traditën.
Por nëse shikohet me kujdes, vë re se nuk kishte të bënte aq shumë “treni” sesa disa emra kandidatësh, të cilët patën më shumë peshë se të tjerë.
Në Elbasan, ku skuadrën e drejtonte Lulzim Basha, u arrit të fitohet Peqini, ku kandidat ishte Dash Sula. Zonë që PD nuk e ka fituar më asnjëherë që atëherë në çdo zgjedhje pasardhëse.
Në Berat, peshë pati Lefter Maliqi, i cili kishte influencë në zonën e Urës Vajgurore, kryesisht n ëish-komunën e Otllakut.
E meqë ra fjala te komunat, ishte pikërisht ky organizim pushteti alla merimangë, i cili gjithashtu krijonte një influencë alla klienteliste.
Megjithatë, fiksimi se influence klientelist erdhi nga sistemi i trenit duket i mbivlerësuar. Ësht e vërtetë se në vitin 2009 pati një rritje të votës klienteliste që u tërhoqën nga nga partitë kryesore por nga aleatët e partive të mëdha.
Por në realitet ai vit ishte kulmi i lulëzimit dhe fillimi i fundit të atij zhvillimi, pra sistemit të partive të ashtuquajtura të vogla që grumbullonin vota në hambarët e mëdhenj të së majtës dhe të djathtët.
Këta “proxy” shërbenin si mekanizma elektoralë dhe organizativë jashtë strukturave klasike të PS-së nga njëra anë dhe PD-së nga pala tjetër. Ndërkohë që pati një rol të madh LS-ja e Ilir Metës, e cila me koalicionin e saj arrit të marrë 75 mijë vota edhe pse Rama e Berisha e bënë sistemin për të siguruar hegjemoninë e të mëdhenjve.
Sot jemi në lulëzimin e këtij sistemi, pra që favorizon partitë e mëdha, sistem që është kolauduar tashmë. Një aktor i ri në tregun politik mund të hyjë ose duke qenë një faktor i madh, ose në një rast krize të njërit prej faktorëve. Siiç ndodhi në 11 majin e shkuar, ku disa të vegjël përfituan nga kaosi në Partinë Demokratike. Por siç u panë punët nuk mbijetuan dot dhe nuk kanë sy për qabe në zgjedhjet e ardhshme.
Pyetja shtrohet spontanisht, çfaë e shtyu PD-në që të kërkojë një sistem që favorizon të vegjlit sot, kur po largon edhe njerëzit e saj nga partia?
Gjasat janë që kjo lëvizje e Bylykbasht të jetë një lloj bllofi, që fsheh një gjë tjetër. Përkatësisht hyrjen e PD-së në komisionin e reformës zgjedhore si faktor kryesor bashkë me PS.
Një lëvizje që në realitet rrit peshën dhe faktorizon opozitën aty ku gjërat janë serioze: tek përcaktimi rregullave të lojës, e ndërkombëarët që janë arbitër në këtë rast.
Me fjalë të tjera, PD, përkatësisht Berisha po bëhet gati të hyjë në tangon dyshe me Edi Ramën për ndryshimet e mëdha të Kushtetutës dhe sistemit politik. E këtë po e maskon me “molotovë tymues” për të shmangur sadopak akuzat për kolaboracionizëm në kulmin e fushatës së zgjedhjeve brenda PD.
