Nga Ben Andoni
Në kohën e Socializmit shqiptar, në kurrikulat e atëhershme shkollore, Kosova ishte e përfshirë në një seksion të veçantë në Gjeografinë e Shteteve!! Mësohej si një etnitet gjeografik me të gjithë shumëllojshmërinë strukturore të saj, por duke këmbëngulur shumë te burimet e saj të mëdha, parë në frymë shumë ideologjike. Edhe nxënësi më i thjeshtë e kishte të përcaktuar se Kosova është shqiptare dhe është shkëputur nga trualli shqiptar, në kohën e ndarjeve të mëdha që Evropa i bëri Shqipërisë.
Viitet kaluan dhe sot e kësaj dite shqiptarët e këtej kufirit, por mbase dhe kosovarët e andej kufirit nuk e realizojnë dot sesi ndodh që ne nuk kemi një histori të përbashkët dhe gati një dekadë pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës, kemi shumë pyetje të hapura. Pse e njohim kaq pak njëri-tjetrin? Sa realisht jemi afër? Ka një veçanti interesante dhe kjo mund t’i ketë rënë shumë njerëzve në sy kur flitet për aspekte të ndryshme të historisë sonë. Personazhet kosovare përmenden shumë larg dhe janë shumë të pakët. Njësoj ndodh dhe në Kosovë dhe mbase atje fenomeni është shumë më tepër prezent: personazhet shqiptare janë shumë sporadikë. Për Shqipërinë dhe personazhet e saj flitet në mënyrë shumë të largët. Po pse vallë shqiptarët e Shqipërisë dhe ata të Kosovës nuk gjenden më shumë bashkë dhe pse nuk reflektohen ndryshimet?!
Shpuza, një nga historianët shqiptarë e njohur të kësaj periudhe, përmend si element ndryshimi apo si fillim i mendimit për pavarësinë, ngjarjet në Shkodër në dekadat e para të shekullit të XIX-të. Po pse vilajeti kosovar nuk është prezent, kur lëvizjet dhe kryengritjet atje janë më të forta? Pse nuk reflektohen në Shqipëri? Ose si e shtron me të drejtë pyetjen studiuesi i njohur kosovar Mehmet Kraja: Përse, pra, asnjë Rilindës me nam nuk e ka origjinën nga kjo zonë, nga ky vilajet i Perandorisë? Pse vallë? Ku bashkohet historia jonë (ne jemi shqiptarë)? Po nëse e kemi një histori të përbashkët, të kemi kaluar pothuaj në të njëjtën fazë zhvillimi pse nuk kemi gjëra të shumta të përbashkëta? Pse kosovarët janë të padukshëm te Rilindasit? Pse në Kongresin e Manastirit nuk kishte shqiptarë? Pse ky vend me mrekulli të shumta, me ndërtime interesante, me dinjitarë religjiozë, ndryshon realisht nga tre vilajetet e tjera ku janë popullsitë shqiptare? Çfarë e mban realisht Kosovën larg Shqipërisë asokohe? Pse bashkimi që bëjnë gjermanët pothuaj shumë dekada më vonë nuk funksionon si duhet? Pse shqiptarët, në kohën e pushtimit fashist, çojnë shumë mësues në Kosovë? Pse kjo rezistencë e Kosovës të mos shkrihet me Shqipërinë? Pse Enver Hoxha çon shumë komunistë për të përcjellë luftën?
Por, ndarja është më e thellë. Duket se është një ndarje që e kanë krijuar vetë njerëzit. Me të drejtë, studiuesi Kraja në librin e tij lidhur me identitetin kosovar, sjell kryeveprën e Faik Konicës dhe mungesën e trajtimit të Kosovës në konceptin gjeografik në libër, duke aluduar se mungesa nuk është rastësi.
Ndarja, e përsërisim, më e thellë është panjohja dhe më shumë akoma shteti i ri i Kosovës që po bën identitetin e vet. Triumfi në një ndeshje përfaqësuesesh futbolli dhe mënyra sesi u përcoll, ishte pikëkthesa e parë që Kosova tregoi se ka një identitet shtetëror ndryshe, por edhe faktin se është në kërkim të identitetit të saj të plotë, atë që ende nuk e sheh shumë të lidhur me Shqipërinë. Kjo periudhë e fundit pas pavarësisë, ka sjellë dhe diferencën e madhe mes nesh, por edhe shqetësimin që rrjedh në dejet e shumë patriotëve në të dy anët e kufirit: Si do të jetë e ardhmja jonë? Do tw na afrojë apo do të na bashkojë? Ose më thjeshtë: kur do të shkruajmë një histori të përbashkët dhe pse kemi qenë kaq të ndarë mesveti? (Homo Albanicus)
