Nga Roland Lami
Migracioni i të rinjve nga Shqipëria, i reflektuar edhe në sondazhet e fundit të WFD dhe ABC News, tregon një ndërthurje faktorësh që shkojnë përtej arsyes së thjeshtë ekonomike. Ekonomia mbetet motivi kryesor, por ajo lidhet jo vetëm me nivelin e pagave apo papunësinë, por me cilësinë e përgjithshme të tregut të punës: pasiguri kontraktuale, mungesë meritokracie dhe perceptim i lartë i klientelizmit. Kur të rinjtë nuk shohin një lidhje të drejtpërdrejtë mes përpjekjes personale dhe suksesit profesional, vendimi për t’u larguar shndërrohet në një zgjedhje pragmatike për të garantuar stabilitet dhe dinjitet ekonomik.
Arsimi përmendet si arsye e dytë, por edhe këtu problemi nuk kufizohet vetëm te infrastruktura apo programet mësimore. Të rinjtë shpesh perceptojnë një hendek midis diplomës dhe tregut real të punës, si dhe mungesë investimi serioz në kërkim shkencor, inovacion dhe formim profesional. Kjo krijon ndjesinë se sistemi arsimor nuk është trampolinë për mobilitet social, por një proces formal që nuk garanton integrim cilësor në ekonomi. Si pasojë, studimet jashtë vendit shihen jo vetëm si përvojë akademike, por si hyrje në një sistem më funksional dhe më të drejtë.
Më shqetësues është elementi i tretë, mungesa e shpresës se gjërat mund të përmirësohen. Kjo tregon një problem më të thellë me besimin tek institucionet dhe perspektiva e zhvillimit. Kur të rinjtë nuk besojnë se ndryshimi është i mundur brenda vendit, ata e perceptojnë emigrimin si rrugën e vetme për të realizuar ambiciet personale dhe profesionale. Ky dimension psikologjik dhe politik e bën fenomenin më kompleks, sepse largimi nuk është vetëm reagim ndaj kushteve aktuale, por edhe ndaj pritshmërive për të ardhmen. Në këtë kuptim, migracioni i të rinjve bëhet indikator i gjendjes së demokracisë dhe i cilësisë së qeverisjes në vend.
