Publikimi i emrit të ish-presidentit të Republikës Ilir Meta si pjesë e strukturave të Sigurimit të Shtetit ka nisur një debat politik për ndryshimin e ligjit për të shfuqizuar klauzolën që pamundëson verifikimin e politikanëve që kanë marrë një certifikatë pastërtie nga “Komisionet Bezhani dhe Mezini”.
Por çfarë janë këto dy Komisione?
Dy Komisionet Mezini dhe Bezhani u krijuan në vitet post 1990. Konkretisht, fillimisht më 1995 u ngrit komisioni “Mezini”, i cili pengoi kandidimin e figurave të opozitës, përfshirë Preç Zogajn, Ndre Legisin e një serë kandidatësh për deputetë, vendime këto që u cilësuan politike e ranë vite më vonë. Më pas, më 1997 u krijua komisioni “Bezhani” me në krye Nazif Bezhanin. Pas vdekjes si për ironi, vetë presidenti Meta, që sot akuzohet si spiun i dha dekoratë në shkurt të 2022, disa muaj para largimit nga posti i kreut të shtetit.
Bezhani u zgjodh më 18 gusht të vitit 1997 nga Kuvendi për të drejtuar Komisionin Shtetëror për Kontrollin e Figurës së Zyrtarëve dhe personave të tjerë, që lidhen me mbrojtjen e shtetit demokratik. Bezhani u zgjodh në vend të Mezinit, që e drejtonte më parë këtë komision. Në një intervistë të fundit dhënë pak para se të ndahej nga jeta, në 8 qershor të 2004, për gazetën gjermane “One Word Southest Europe”, Bezhani zbardhi detaje të largimit të 104 zyrtarëve e politikanëve të të gjithë krahëve nga politika, e disa pseudonime politikanësh e zyrtarësh që u bënë publike për herë të parë.
Njëherësh ai ka folur për djegien dhe vjedhjen e dosjeve, duke përmendur dhe 56 kasetat e zhdukura bashë me emrat e mijëra agjentëve të Sigurimit të Shtetit.”Bezhani” tentoi pastrimin e politikës shqiptare e administratës nga ish-spiunët. Ligji i dosjeve, ose ligji i dosjeve, hyri në fuqi më 14 janar të 2009. Presidenti i asokohe, Bamir Topi nuk u shpreh për ligjin, duke zgjedhur rrugën e mesme, atë të mosrikthimit për rishqyrtim, por as duke dhënë miratimin e tij për hyrjen në fuqi të këtij ligji. Kundër këtij ligji ka qenë dhe Komuniteti Ndërkombëtar në Shqipëri, pasi ngre shqetësime serioze kushtetuese.
Madje, njëri prej zyrtarëve të lartë të Shtëpisë së Bardhë, Fried pati një bisedë telefonike me Kryeministrin, për të mos e votuar këtë ligj. Ne shkurt të 2010, Komisioni i Venecias, organi i KE, e quajti ligjin për hapjen e dosjeve si një akt që dhunon Kushtetutën dhe ligjet shqiptare. Sipas juristëve, projektligji i paraqitur nga qeveria cenonte kushtetutshmërinë e institucioneve të pavarura. Pas kësaj Kushtetuesja vendosi rrëzimin e tij.
