Protesta, Rama dhe shumica e shqiptarëve që nuk janë në protestë!

Nga Nikoll Lesi

Kanë kaluar afro 13 vjet që kur Edi Rama drejton qeverinë shqiptare. Gjatë kësaj periudhe ai ka fituar katër mandate radhazi, ndërsa opozita, edhe pse ka organizuar protesta, bojkote parlamentare dhe akuza të vazhdueshme për keqqeverisje, korrupsion dhe deformim të zgjedhjeve, nuk ka arritur të krijojë forcën politike dhe shoqërore që do ta detyronte mazhorancën të largohej nga pushteti. Protesta qytetare para Kryeministrisë, e cila vazhdon prej afro 50 ditësh e kusur, është një tjetër provë se zemërimi politik nuk mjafton domosdoshmërisht për të prodhuar ndryshim.

Pyetja që shtrohet është e thjeshtë: pse?

Koha YouTube Channel
Një përgjigje lidhet me matematikën elektorale. Nëse mazhoranca arrin të sigurojë rreth 800 mijë vota, ndërsa opozita rreth 500 mijë, atëherë diferenca nuk është vetëm numerike, por edhe politike. Në demokraci, protestat kanë rëndësi, por legjitimiteti kryesor buron nga vota. Një qeveri që ruan një avantazh të konsiderueshëm elektoral është shumë më e vështirë të rrëzohet vetëm përmes mobilizimit në rrugë. Për më tepër, pjesëmarrja në protesta nuk përfaqëson domosdoshmërisht shumicën e qytetarëve.

Swiss Digital Desktop Reklama
Aq me tepër që kjo protestë nisi nga zemërimi i dhunës në Zvërnec, e me të drejtë, por me pas ra në duar të ndryshme, ku janë përzier të varfër që duan jetë më të mirë, mjedisorë, segmente kriminale, shërbime intelegjente të shtetëve konkurente në fushën e turizmit, segmente iraniane, njerëz idealistë, por utopistë që mendojnë se një protestë rrëzon një qeveri, siç edhe segmente që duan destabilitet për të fshehur pazaret e tyre me krimin, etj.

Por një pjesë e konsiderueshme e opinionit publik duket se është lodhur nga përplasja mes të njëjtëve protagonistë politikë që dominojnë jetën publike prej më shumë se tri dekadash. Opozita e drejtuar nga Sali Berisha vazhdon të ketë një bazë të fortë mbështetësish besnikë, por e ka më të vështirë të tërheqë votuesit gri, të rinjtë dhe qytetarët që kërkojnë një alternativë të re. Në politikë nuk mjafton të kundërshtosh qeverinë; duhet të bindësh qytetarët se je zgjidhje më e mirë se ajo që kritikon.

Në këtë aspekt, opozita ende nuk ka arritur të ndërtojë një narrativë të plotë për qeverisjen e nesërme. Akuzat ndaj qeverisë janë të shumta dhe shpesh të forta, por ato nuk shoqërohen gjithmonë me një program të detajuar ekonomik, institucional dhe social që të krijojë besim tek votuesit e pavendosur. Shumë qytetarë mund të jenë kritikë ndaj qeverisë, por njëkohësisht të mos jenë të bindur se opozita do të qeveriste më mirë.

Një faktor tjetër është kontrolli institucional që ndërtohet gjatë një qeverisjeje të gjatë. Pas 13 vitesh në pushtet, çdo qeveri krijon avantazhe politike, administrative dhe organizative që e bëjnë më të vështirë rotacionin. Kjo nuk është një veçori vetëm shqiptare; është një dukuri që është vërejtur edhe në vende të tjera ku një forcë politike qëndron gjatë në qeverisje. Megjithatë, kjo nuk do të thotë se rotacioni është i pamundur, por se ai kërkon një opozitë më të bashkuar, më bindëse dhe më të aftë për të zgjeruar mbështetjen përtej elektoratit tradicional.

Një tjetër pyetje që ngrihet shpesh është: pse partnerët ndërkombëtarë nuk reagojnë më ashpër ndaj zhvillimeve politike në Shqipëri?

Në analizën politike duhet shmangur ideja se mungesa e reagimeve publike nënkupton domosdoshmërisht mbështetje pa kushte për qeverinë. Partnerët perëndimorë kanë prioritete që lidhen me stabilitetin rajonal, funksionimin e institucioneve, reformat në drejtësi dhe procesin e integrimit europian. Në shumë raste, diplomacia zgjedh dialogun institucional dhe jo konfrontimin publik. Nga kjo lind perceptimi se “mbyllin njërin sy”, por kjo është më tepër një interpretim politik sesa një fakt i provuar.

Nga ana tjetër, Bashkimi Europian ka interes strategjik që Shqipëria të vazhdojë procesin e anëtarësimit. Një vend i integruar në strukturat europiane konsiderohet më i qëndrueshëm politikisht dhe ekonomikisht. Kjo nuk do të thotë se BE-ja injoron problemet e demokracisë apo të shtetit të së drejtës, por se zakonisht preferon t’i adresojë ato përmes mekanizmave të negociatave, raporteve të progresit dhe kushteve institucionale, në vend të përfshirjes në konfliktin e përditshëm politik.

Atëherë, cila mund të jetë zgjidhja?

Së pari, opozita duhet të dalë nga logjika e protestës së përhershme dhe të kalojë tek logjika e alternativës qeverisëse. Qytetarët kërkojnë përgjigje konkrete për ekonominë, emigracionin, arsimin, shëndetësinë, pagat, pensionet dhe luftën kundër korrupsionit. Vetëm kritika nuk mjafton.

Së dyti, nevojitet një proces rinovimi politik, me më shumë hapësirë për figura të reja, ekspertë dhe profesionistë që mund të zgjerojnë besimin publik. Një opozitë që mbështetet vetëm tek elektorati tradicional e ka të vështirë të fitojë shumicën.

Së treti, edhe qeveria duhet të kuptojë se një demokraci funksionale nuk matet vetëm me fitoret elektorale. Transparenca, llogaridhënia, respekti për institucionet dhe garantimi i një gare të besueshme politike janë elementë thelbësorë për besimin e qytetarëve. Në këtë rast Edi Rama do të bënte mirë për një qeveri të re në shtator, me figura më emblematike, ku ministri të mos lerë që për çdo gjë të dalë kryeministri, por të jetë vetë një “kryeministër” i sektorit të tij! Fjala vjen, ministri i Mjedisit, mund të jetë një djalë i mirë, por nuk doli njëherë të mbronte investimin në Zvernec në sensin e mjedisit! E pse duhet një ministër i tillë!?

Në fund, Shqipëria nuk ka nevojë për një fitore të përhershme të një partie apo për një humbje të përhershme të tjetrës. Demokracia funksionon më mirë kur ekziston konkurrencë reale, rotacion i besueshëm dhe alternativa që bindin qytetarët. Nëse opozita nuk arrin të frymëzojë shumicën e shqiptarëve, protestat, sado të gjata, vështirë se do të prodhojnë ndryshim politik. Nëse qeveria nuk arrin të ruajë standardet demokratike dhe besimin publik, edhe një shumicë e madhe elektorale mund të zbehet me kalimin e kohës.

Në fund, vendimin e japin qytetarët përmes votës. Pikërisht aty matet forca reale e çdo qeverie dhe e çdo opozite.