Nga Fatos Çoçoli
Sot mbushet dita e 100-të e protestës qytetare paqësore, e nisur më 31 maj 2026. Njëqind ditë protestë nuk janë pak. Përkundrazi, janë një periudhë e mjaftueshme, për ta kthyer një revoltë të momentit në një dukuri politike e shoqërore. Por ndërkohë, edhe për të ngritur një pyetje të pashmangshme: a i ka thënë tashmë protesta të gjitha mesazhet politike që kishte për të thënë?
Në ditët e para, protesta kishte një forcë të dukshme simbolike. Ajo artikulonte pakënaqësi ndaj mënyrës së qeverisjes, kërkonte përgjegjësi politike dhe institucionale dhe shprehte kundërshtimin ndaj asaj që një pjesë e qytetarëve e konsiderojnë si kapje të shtetit, korrupsion dhe keqpërdorim të pasurive publike.
Por çdo protestë, sidomos një protestë që zgjat 100 ditë, përballet me të njëjtin rrezik: të konsumojë mesazhin e saj përpara se të arrijë objektivin politik.
Nga protesta qytetare tek instrumenti politik
Pyetja më e vështirë sot nuk është nëse protesta ka ende mbështetës. Pyetja është nëse ajo vazhdon të prodhojë një mesazh të ri politik, apo nëse po përsërit të njëjtat kërkesa dhe slogane.
Nëse pas 100 ditësh protesta mbetet vetëm një ritual i përditshëm kundërshtimi, pa objektiva të rinj, pa platformë dhe pa një strategji të qartë, atëherë ekziston rreziku që ajo të humbasë gradualisht fuqinë e saj mobilizuese.
Një protestë qytetare është e fortë, kur arrin të ndikojë në debatin publik. Por ajo bëhet edhe më e fortë, kur arrin të prodhojë ide, alternativa dhe zgjidhje. Këtu qëndron sfida e ditës së 100-të.
Një protestë nuk matet vetëm me numrin e ditëve që vazhdon. Ajo duhet të matet me ndikimin që ka në shoqëri dhe politikë.
Nëse pas 100 ditësh nuk ka ndryshuar asgjë në raportin ndërmjet qytetarit dhe institucioneve, nëse kërkesat vazhdojnë të mbeten vetëm kërkesa dhe nëse protestuesit nuk kanë marrë përgjigje konkrete, atëherë lind pyetja nëse protesta ka hyrë në një fazë të re.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se protesta ka dështuar. Përkundrazi, 100 ditë rezistencë mund të dëshmojnë që pakënaqësia ekziston dhe është e qëndrueshme mes qytetarëve.
Por qëndrueshmëria nuk është e njëjtë me efektivitetin politik. Në një moment të caktuar, çdo lëvizje qytetare duhet t’i përgjigjet pyetjes: Çfarë vjen pas protestës?
Rreziku i “patericës” për forcat e reja politike
Një tjetër pyetje edhe më e rëndësishme lidhet me lëvizjet dhe partitë e reja politike. A ekziston rreziku që protesta të përdoret si patericë politike, për interesa afatshkurtra të aktorëve të rinj politikë?
Kjo është një pyetje legjitime në çdo demokraci. Një lëvizje qytetare mund të jetë burim energjie për ndryshimin politik, por mund të shndërrohet edhe në kapital politik për individë ose organizata, që kërkojnë të përfitojnë nga pakënaqësia publike.
Këtu dallimi është thelbësor. Nëse lëvizjet e reja politike e shohin protestën vetëm si një mënyrë për të fituar dukshmëri, mbështetje elektorale apo pozicion negociues, atëherë ekziston rreziku që interesi qytetar të vihet prapa interesit politik të momentit të lëvizjes apo partisë së re politike.
Nëse, përkundrazi, ato arrijnë të shndërrojnë energjinë e protestës në një program serioz për reformimin e shtetit, ekonomisë dhe institucioneve, atëherë protesta mund të ketë krijuar një vlerë politike shumë më të madhe se vetë protesta. Për fat të keq, protesta këtë vlerë politike, edhe pas 100 ditëve, ende nuk e ka krijuar.
Çfarë do të ndodhë pas ditës së 100-të?
100 ditë protestë janë histori, por nuk mjaftojnë për të bërë politikë. Njëqind ditë protestë paqësore janë tashmë pjesë e historisë së këtij viti politik. Ato kanë shprehur një pakënaqësi qytetare dhe kanë mbajtur gjallë një debat që nuk mund të injorohet.
Por nga dita e 100-të e në vazhdim, prova bëhet më e vështirë. Protesta duhet të tregojë nëse është në gjendje të prodhojë ndryshim, jo vetëm rezistencë.
Rezistenca mund të zgjasë shumë, por ndryshimi kërkon organizim, program, përgjegjësi dhe alternativa.
Dhe pikërisht këtu ndodhet dilema e madhe e sotme: a do të mbetet protesta qytetare një zë i pavarur i shoqërisë, apo do të shndërrohet në një mjet në duart e politikës së re?
Nëse ajo arrin të ruajë pavarësinë e saj dhe të shndërrojë 100 ditët e rezistencës në një platformë konkrete për ndryshim, atëherë 100 ditët nuk kanë qenë të tepërta.
Nëse jo, ekziston rreziku që një energji e rëndësishme qytetare të konsumohet duke u shndërruar në patericë të interesave afatshkurtra politike.
Dita e 100-të nuk është fundi i pyetjeve. Është momenti kur fillojnë pyetjet më të vështira.
