Nga Artan Xhelo
Prania e protestuesve të maskuar në tubimet e fundit në Tiranë rikthen një çështje që shkon përtej debatit politik: çfarë parashikon ligji shqiptar për pjesëmarrjen në protesta me identitet të fshehur?
Protesta është një e drejtë kushtetuese, jo një privilegj që qeveria ua jep qytetarëve. Por ushtrimi i kësaj të drejte ka kufij të përcaktuar nga ligji. Njëri prej tyre lidhet pikërisht me fshehjen e identitetit gjatë tubimeve publike.
Ligji nr. 8773, datë 23.4.2001, «Për tubimet», në nenin 19, përcakton shprehimisht:
«Ndalohet pjesëmarrja në tubim me veshje të tilla ose përdorimi i sendeve të tjera me qëllim fshehjen e identitetit të personit.»
Ligji shkon edhe më tej. Neni 24, shkronja «c», e klasifikon shkeljen e kësaj dispozite si kundërvajtje penale, të dënueshme me gjobë ose burgim deri në gjashtë muaj.
Pra, nuk kemi të bëjmë me një rekomandim etik apo interpretim politik, por me një ndalim të shprehur ligjor. Madje, për konstatimin e shkeljes nuk kërkohet domosdoshmërisht që personi i maskuar të ketë kryer edhe akte dhune.
Çfarë po ndodh në protestat e Tiranës?
Në protestat e fundit në kryeqytet u evidentuan grupe pjesëmarrësish me fytyra të mbuluara. Sipas raportimeve të Policisë së Shtetit për protestën e 14 tetorit, por edhe në ditët në vazhdim, persona të maskuar u përfshinë në hedhjen e gurëve, sendeve të forta dhe koktejeve molotov, si dhe në dëmtimin e pronës.
Këto episode ngrenë një çështje të drejtpërdrejtë ligjore.
Natyrisht, jo çdo mbulim i fytyrës përbën automatikisht vepër penale. Mund të ekzistojnë arsye shëndetësore, atmosferike apo mbrojtjeje nga gazi lotsjellës. Elementi përcaktues i nenit 19 është qëllimi për të fshehur identitetin.
Por kur persona marrin pjesë në mënyrë të organizuar me fytyra të fshehura, përfshihen në përplasje dhe më pas largohen duke vështirësuar identifikimin, ekzistojnë arsye serioze për të hetuar shkeljen e kësaj dispozite.
Përgjegjësia e policisë dhe organizatorëve
Nëse ligji e ndalon shprehimisht këtë sjellje, Policia e Shtetit duhet të sqarojë pse nuk e ka zbatuar deri tani dispozitën gjatë protestave.
A janë identifikuar pjesëmarrësit e maskuar? A është dokumentuar qëllimi i fshehjes së identitetit? A është përdorur neni 24 në procedimet penale të nisura?
Këto pyetje nuk kërkojnë ashpërsim arbitrar të ndërhyrjes policore, por zbatim të njëtrajtshëm të ligjit.
Edhe organizatorët politikë kanë përgjegjësinë të distancohen nga dhuna dhe të mos inkurajojnë praktika të paligjshme. Teksa ankohen për shkeljet ligjore të shtetit dhe policisë, ata duhet të pranojnë se protestat ku edhe ata janë protagonistë, janë të gjitha në shkelje ligjore së paku sa i takon mbulimit të fytyrës.
Nga ana tjetër, prania e personave të maskuar nuk mund të përdoret si justifikim për të delegjitimuar një protestë të tërë. Neni 47 i Kushtetutës garanton lirinë e tubimeve paqësore dhe pa armë. Policia duhet të dallojë protestuesit paqësorë nga autorët e shkeljeve dhe të veprojë në mënyrë proporcionale.
Ligji nuk ka ngjyrë politike
Debati për protestat e fundit nuk duhet të reduktohet te pyetja se kush i organizoi ato apo kundër kujt drejtoheshin. Neni 19 i ligjit «Për tubimet» nuk bën dallim midis protestuesve të majtë, të djathtë apo mbështetësve të një force të caktuar politike.
Nëse fshehja e qëllimshme e identitetit përbën kundërvajtje penale, institucionet duhet ta trajtojnë si të tillë, pavarësisht përkatësisë politike të pjesëmarrësve.
Po kështu, çdo tejkalim i kompetencave nga policia duhet t’i nënshtrohet kontrollit ligjor.
Një protestë nuk bëhet më demokratike duke fshehur identitetin e pjesëmarrësve, ashtu si një qeveri nuk bëhet më demokratike duke kufizuar të drejtën e kundërshtarëve për të protestuar.
Shteti ligjor provohet pikërisht këtu: në aftësinë për të garantuar njëkohësisht lirinë e protestës dhe zbatimin e ligjit. Sepse çështja nuk është nëse qytetarët kanë të drejtë të protestojnë kundër pushtetit. Këtë të drejtë ua garanton Kushtetuta.
Çështja është nëse, gjatë ushtrimit të saj, ligji vazhdon të vlejë njësoj për të gjithë.
