Pak orë para fjalimit të Presidentit Donald Trump, presidenti iranian Masoud Pezeshkian ka zgjedhur të flasë drejtpërdrejt me amerikanët. Në një letër të shpërndarë nga presidenca, ai shkruan se: Populli iranian nuk ushqen armiqësi ndaj amerikanëve, evropianëve apo vendeve fqinjë.
Pezeshkian denoncon “agresionin amerikan” dhe kërkon të drejtat për “vetëmbrojtje të ligjshme”. Ai nuk përmend ndonjëherë një armëpushim, por duket se hap mundësinë për një negociatë: Bota ndodhet në një kryqëzim. Vazhduar me përplasje është më e shtrenjtë dhe më e padobishme se kurrë. Zgjedhja midis përplasje dhe dialogu është reale dhe ka rëndësi të madhe; rezultati i saj do të formojë të ardhmen për brezat që vijnë.
Si përfaqësues i fraksioneve reformiste më të vogla brenda sistemit të Republikës Islamike, Pezeshkian ka qëndruar deri tani jashtë procesit vendimmarrës për luftën, i përqendruar tek Pasdaranët. Megjithatë, ai është personi që, kur armët heshtin, do të përballet me krizën ekonomike dhe infrastrukturore të vendit. Ai njeh mirë shifrat dhe gjendjen reale të vendit, dhe frikësohet se Irani mund të përballet me probleme serioze nëse lufta nuk ndalet shpejt.
Përpjekja e tij, dy javë më parë, për të nisur një de-eskalim me Gjirin, duke u kërkuar falje për sulmet, nxiti zemërimin dhe censurën e menjëhershme nga krahina më e fortë e aparatit shtetëror. Indiscretet e raportuara nga portali opozitar Iran International tregojnë se presidenti është lënë mënjanë edhe për emërimin e ministrit të Inteligjencës, ku Pasdaranët kanë të drejtë vetoje në kohë lufte.
Mbi mundësinë e armëpushimit, dje kanë ardhur edhe mohimet e Ministrisë së Jashtme: Ne nuk e kemi kërkuar, janë lajme të rreme dhe të pabazuara. Edhe shefi i diplomacisë, Abbas Araghchi, ndërkohë që konfirmon shkëmbimin e mesazheve me përfaqësuesin amerikan Steve Witkoff, mohon çdo negociatë të hapur.
Megjithatë, përtej mohimeve dhe kërcënimeve të ndërsjella, diplomacia lëviz prapa skenave, paralelisht me armët dhe trupat amerikane. Oferta e SHBA-ve është një armëpushim në këmbim të hapjes së Hormuzit. Irani kërkon një përfundim të përhershëm të konfliktit, jo një armëpushim që lë derën hapur për sulme të reja. Një rol i mundshëm i Kinës si garant mund të ndryshojë ekuilibrat.
Në këtë kontekst vjen letra e Pezeshkian, përfaqësues i fraksioneve më pak radikale. Dje foli edhe ish-presidenti Hassan Rouhani, i konsideruar i moderuar dhe njeriu që arriti marrëveshjen bërthamore me Obama. Ai i bëri thirrje qeverisë të përgatitet për të përfunduar luftën në mënyrë “dinjitoze”: Është thelbësore të koordinohen burimet kombëtare për të parandaluar sulmet në ishujt e Gjirit Persik dhe për të mbajtur kontrollin mbi Ngushticën e Hormuzit.
Rouhani gjithashtu kërkoi zbatimin e menjëhershëm të “reformave të thella politike, pasi populli ka konsumuar të gjitha argumentet kundër zyrtarëve”. Ai flet vetëm për një pjesë të sistemit, atë më të hapur për negociata, dhe është i pakëndshëm për forcat më të ashpra dhe Pasdaranët. Megjithatë, fjalimi i tij tregon se sistemi në Teheran nuk është aq monolitik sa duket.
