Nga Carlo Bollino
Sa më shumë i dëgjon dhe lexon platformat e tyre politike surreale, aq më shumë të lind dyshimi: a duhen marrë vërtet seriozisht koordinatorët e kësaj proteste apo jo? Fakti që në grupin drejtues, i cili tashmë është bërë publik, mungojnë plotësisht emra nga bota akademike, shkenca, ekonomia, letërsia dhe drejtësia, ngre jo pak pikëpyetje mbi nivelin e përfaqësimit dhe prestigjin e këtyre organizatorëve. Është e vërtetë, shumë prej tyre janë aktivistë të shoqërisë civile, njerëz që prej vitesh kanë përfituar financime, edhe ndërkombëtare, për të kryer analiza, kërkime, propozime dhe studime. Por a është e mundur që asnjëri prej tyre të mos jetë në gjendje të artikulojë tani një projekt ndryshimi për vendin që të jetë të paktën disi i besueshëm dhe, mbi të gjitha, i realizueshëm?
Përshtypja që krijohet duke lexuar propozimet e tyre është se protesta, në të vërtetë, ka përfunduar në duart e një grupi revolucionarësh radikalë, ndoshta të ndershëm, por krejtësisht utopistë dhe të shkëputur nga realiteti, plotësisht të paaftë për të propozuar një rrugë politike dhe institucionale konkrete, që mund të realizojë atë ndryshim që kaq shumë protestues e kërkojnë me sinqeritet.
Pas planit të Dritan Goxhajt, i cili propozonte krijimin e një Asambleje Tranzitore me 101 anëtarë të përzgjedhur me short, sipas modelit të Athinës së lashtë, sot në Facebook është publikuar një thirrje për t’u bërë pjesë e Kuvendit Kombëtar Qytetar, i përbërë nga 150 anëtarë: për t’u regjistruar mjafton t’u shkruash organizatorëve në WhatsApp! Thirrja për t’u regjistruar shoqërohet me një plan që duket se është hartuar nga Edviol Kryendrituri (Kulluri), specialist i arteve marciale, i cili thotë për veten se ka lexuar mbi 700 libra. Në fund kuptohet se idetë e tij dhe ato të Goxhajt, ish-luftëtar i UÇK-së, nuk janë shumë të ndryshme nga njëra-tjetra dhe se të njëjtat propozime janë dëgjuar edhe gjatë intervistave që koordinatorët e ndryshëm kanë filluar më në fund të japin për t’u bërë të njohur. Pra, plani i protestës po merr formë.
Në versionin më të fundit të planit të Kullurit lexohet shprehimisht:
“Për të zgjidhur problemin e vazhdimësisë dhe përfaqësimit të vërtetë e të fuqishëm të Protestës Kombëtare të Qershorit 2026 propozoj krijimin e institucioneve të reja shoqërore si më poshtë:
Kuvendi Kombëtar Qytetar është institucioni shoqëror që garanton ruajtjen, zbatimin dhe fuqizimin e vullnetit të popullit, cilësisht e pa devijime. Vullneti popullor i shprehur në mënyrë direkte gjatë Protestave të Mëdha Kombëtare të Qershorit 2026 dha pëlqimin që të krijojë tre institucione të reja shoqërore për të garantuar ndryshimin e sistemit shoqëror-politik dhe nisjen e një rendi të ri më përparimtar dhe popullzhvillues. Këto tre institucione të reja janë:
Kuvendi Kombëtar Qytetar
Këshilli Ekzekutiv i Kuvendit Kombëtar Qytetar
Mbledhja e Përgjithshme e Popullit Shqiptar.”
Detajet e këtij plani mund t’i lexoni në Shqiptarja.com, por thelbi është se Kuvendi Kombëtar, i cili ka edhe detyrën të përzgjedhë anëtarët e qeverisë teknike që do të duhej të zëvendësonte qeverinë Rama pas dorëheqjes së saj, mblidhet një herë në vit. Kuvendi zgjedh nga radhët e tij një Këshill Ekzekutiv me 21 anëtarë, kompetencat e të cilit janë fare të paqarta, pavarësisht emrit. Në rast se institucionet e reja “devijojnë nga vullneti i shprehur i popullit”, atëherë thirret Mbledhja e Përgjithshme e Popullit Shqiptar, emër pompoz me të cilin në fakt nënkuptohet protesta në shesh. Me pak fjalë, protestat shndërrohen në instrumentin institucional me të cilin synohet të kontrollohet Shqipëria e Re.
Natyrisht nuk shpjegohet në asnjë moment se si do të funksiononin praktikisht këto organizma imagjinarë, kush do t’i zgjidhte anëtarët e tyre, kush do t’i drejtonte dhe çfarë legjitimiteti konkret institucional do të kishin. Të hysh në absurditetin e këtij mekanizmi do të thotë, në fakt, t’i japësh atij kredibilitet, por unë nuk besoj se ekziston ndonjë figurë intelektuale me një minimum njohurish historike, politike dhe kushtetuese që mund ta konsiderojë këtë si një plan serioz. Të paktën jo një plan për t’u zbatuar në një vend si Shqipëria, e cila ndodhet në prag të anëtarësimit në Bashkimin Evropian, ka një trupë legjislative dhe kushtetuese tashmë të konsoliduar e të integruar me normat ndërkombëtare dhe, mbi të gjitha, ka institucionet e veta plotësisht legjitime. Nuk jemi në Rusinë e sovjetëve pas revolucionit dhe as në “Republikën Esperantiste të Ishullit të Trëndafilave”, një “shtet” utopik i krijuar nga disa të rinj radikalë italianë në vitin 1968 mbi një platformë në det të hapur pranë brigjeve emiliane, të cilët mendonin se mund të krijonin kështu vendin e tyre ideal si formë rebelimi dhe lirie ndaj qeverisë së Romës. Në Netflix, mund të njiheni me historinë e tij argëtuese.
Këtu jemi në Shqipëri, në zemër të Evropës moderne, dhe realiteti është krejt tjetër. Duke filluar nga një pyetje themelore: kush e autorizon sot një grup protestuesish/koordinatorësh të flasë në emër të popullit, duke vendosur të përmbysë një sistem të mbështetur nga 1.4 milionë shqiptarë, të cilët vetëm një vit më parë votuan për dy liderë politikë si Edi Rama dhe Sali Berisha, ndërsa sot revolucionarët do t’i donin në burg?
Sheshi ka të drejtën e plotë të kërkojë dorëheqjen e Edi Ramës dhe të qeverisë në detyrë, por pas kësaj kërkese ekziston vetëm një rrugë institucionale dhe legjitime që “revolucioni” ka të drejtë të kërkojë: zgjedhjet e parakohshme. Gjithçka tjetër është përmbysje e rendit kushtetues.
Të imagjinosh rrëzimin e një qeverie dhe më pas t’ia besosh Shqipërinë një aventure të papërcaktuar, ku drejtimi i vendit t’u deloegohet organizmave popullorë me frymë marksiste-populiste, të frymëzuar nga një gjuhë që qëndron në mes të bolshevikëve pas vitit 1917, demokracive popullore të stilit Enver Hoxha dhe sistemeve të Kinës maoiste, kjo është thjesht marrëzi.
Nëse ”revolucioni” dëshiron të ndjekë rrugën e tij paqësore dhe konstruktive për të ndryshuar vërtetë dicka, le të respektojë institucionet ekzistuese, të marrë pjesë në zgjedhje të përgjithshme me një forcë të vetën politike dhe vetëm nëse do të marrë shumicën e votave të nevojshme do të ketë të drejtën të flasë në emër të popullit dhe të ndryshojë ligjet e Kushtetutën. Të pretendosh ta bësh këtë përpara se të ndodhë kjo, duke përdorur vetëm sheshin si instrument legjitimimi, i ngjan shumë ëndrrës (deri tani paqësore) të një grushti shteti.
Alternativa tjetër është të mos i marrim seriozisht këtë organizatorë, ta lëmë që protesta të shfryjë me marshimet e saj gjithnjë e më të zbrazëta dhe të përgatitemi, si të gjithë, për të shkuar me pushime.
