Nga Namir Lapardhaja
Ka një personazh Markezi në galerinë e jashtëzakonshme të veprës së tij monumentale “Njëqind vjet vetmi”, Pietro Krespin. Krespi nuk është një Buendias. Nuk ka asnjë gjë të përbashkët me zvetënimin e gjithanshëm të personazheve të kësaj vepre. Nuk është makondas, nuk jeton i vetmuar dhe, mbi të gjitha, nuk ka kurrfarë lidhjeje me gjithçka që rrëfehet dhe përshkruhet në vepër.
Markezi na e pikturon Krespin si italianin tipik, romantik dhe të dhënë marrëzisht pas dashurisë. Është pikërisht kjo dashuri që e “pikëtakon” atë me Buendiasit, dashuria e tij me Amarantën, vajzë e kësaj dere të çuditshme.
Për të dhënë kontrastin e madh mes asaj që sollën vëllezërit Krespi në Makondo dhe situatës së deriatëhershme, Markezi shkruan se: “Falë vëllezërve Krespi, “Rruga e Turqve” erdh e u shndërrua në një qoshk ku ekspozoheshin plot e plot çikërrima farfuritëse dhe ku njerëzit mund ta harronin dhunën e ushtruar nga Arkadioja(Buendias) dhe ankthin që krijonte jehona e asaj lufte të largët të ndezur”.
Kur gjithçka duket sikur do të shkonte drejt kurorëzimit, kjo edhe pas bekimit të nënës së Amarantës, Ursulës, vjen përgjigjja e papritur e vajzës së Buendiasve, me anë të së cilës ajo shënjon përfundimisht fatin e Krespit, por, mbi të gjitha, atë të sajin: “Lëri marrëzitë, Krespi… Unë as e vdekur nuk do të martohesha me ty”.
Pas kësaj përgjigjeje, ajo që ndodh me personazhin është e nënkuptuar, Krespi vetëvritet, sipas modelit të përfytyruar të personazhit tipik romantik, i cili është një përjashtim nga rregulla e sendërtimit të personazheve të tjerë në këtë vepër të jashtëzakonshme të shkrimtarit kolumbian.
Por edhe kjo vdekje nuk është si të tjerat, ngase, përpara se të vetëvritej, “në netët me shi njerëzia e shihnin Krespin me një çadër mëndafshi në dorë, që i binte vërdallë shtëpisë së Buendiave, shkonte me shpresën mos pikaste ndonjë rrëzëllim drite në dhomën e gjumit të Amarantës”.
Për ta konkretizuar gjithë sa më sipër, me përjetimin e sotëm në Berat, është ajo se Krespi “një natë prej netësh ia mori edhe këngës. E gjithë Makondoja u zgjua si e magjepsur, a thua të ndodhej në qiellin e shtatë: dëgjonin të përgjëruar tingujt e kitarës, që nuk dukeshin se ishin të kësaj bote; dëgjonin zërin e prishtë të një mashkulli, që kurrë ndonjëherë s’e kishin dëgjuar më parë. Në të gjitha shtëpitë e fshatit Pietro Krespi pa drita të ndezura, por nuk pa të ndizej ndonjë dritë në dritaren e Amarantës…”
Makondoja, ky fshat i vogël i paadrestë dhe i pakordinatë, metaforë e modernitetit tonë të verbër dhe të vuvët, edhe pse prej kohësh kalonte situatë të vështirë, me lufëra dhe shkatërrime, për një moment, mbajti frymën, ndezi dritat dhe reagoi ndaj së bukurës: ndaj tingujve magjik të kitarës së Krespit.
Ashtu m’u duk edhe Berati sot, ku një artist i huaj, ndaloi në bulevardin kryesor të qytetit, hapi veglat e tij, nxori një violinë dhe filloi të performojë për qejfin e vetë dhe për kënaqësinë e kalimtarëve.
Ata që e shihnin reagonin në mënyra të ndryshme, ku nuk munguan edhe ata që e vunë në diskutim shëndetin e tij mendor….
Por çfarë rëndësie ka kjo…! Kalimtarët reaguan pozitivisht ndaj së bukurës. M’u duk se sot në Berat kishte zbritur vetë Pietro Krespi i Makondos së Markezit…
