Nga Mero Baze
Sot më 19 maj mbushen pesë vite nga sanksionimi prej SHBA i Sali Berishës me motivin si një udhëheqës që ka minuar demokracinë, është përfshirë në korrupsion madhor bashkë me familjarët e tij gjatë kohës që ka qenë në pushtet dhe ka shantazhuar sistemin e drejtësisë.
SHBA aplikon afërsisht tre lloj sanksionesh: sanksionin e Departamentit të Shtetit bazuar në Seksionin 7031(c) të ligjit të Departamentit të Shtetit, sanksionet e Departamentit të Thesarit dhe urdhrat ekzekutivë të Presidentit, siç quhen në Ballkan sanksionet ndaj personave që ndëshkohen nga Presidenti i SHBA.
Diferenca mes sanksioneve të Departamentit të Shtetit nga ato të Departamentit të Thesarit është se këto të Departamentit të Shtetit bëhen me shpallje publike, kanë karakter politik, nuk mund të ankimohen në proces gjyqësor dhe janë shumë të vështira për t’u revokuar, pasi duhet një argument i fortë politik, gjeopolitik ose interes kombëtar i SHBA që ta ngrijë në heshtje sanksionimin.
Urdhrat ekzekutivë të Presidentit të SHBA kanë të bëjnë me persona që rrezikojnë paqen në rajon dhe krijojnë probleme për stabilitetin rajonal dhe interesin e SHBA.
Pra, e thënë më thjesht, Sali Berisha është sanksionuar jo për ndonjë akt të veçantë, por për gjithë historinë e jetës së tij politike, e cila për SHBA është një minim i demokracisë, ndërsa qeverisja e tij ka qenë një histori e përfshirjes në korrupsion madhor bashkë me familjarët, duke shantazhuar drejtësinë.
Deri më sot nuk ka asnjë rast të anulimit të sanksioneve të Departamentit të Shtetit nga gjithë personat e sanksionuar. Ka disa raste të zbutjes së sanksioneve me kushte nga urdhrat ekzekutivë të Presidentit dhe ata që janë sanksionuar nga Departamenti i Thesarit për abuzime financiare dhe lidhje me krimin e organizuar.
Një i tillë ishte Dodik në Bosnjë, të cilit iu zbutën sanksionet e Departamentit të Thesarit pas bisedimeve për t’u larguar nga politika dhe për t’i hapur rrugën një ndryshimi lidershipi në pjesën e serbëve të Bosnjës.
Ndryshe nga politikanë të tjerë në botë, përballja e Berishës me sanksionet është atipike. Për shumicën e politikanëve sanksionet kanë shërbyer për t’i nxjerrë nga politika dhe për t’i pensionuar, ndërsa për Sali Berishën sanksionet kanë shërbyer për t’u rikthyer në politikën aktive formalisht. Ai ka qenë kryetari në hije i PD dhe pas sanksioneve ai nisi betejën me udhëheqjen e PD për t’u rikthyer duke përdorur struktura paralele në parti për t’i nxjerrë ata jashtë partisë.
Pra Sali Berisha i ka konsideruar sanksionet si sfidë ndaj tij prej SHBA dhe u është kundërvënë qëllimit të tyre, pra nxjerrjes së tij nga politika. Dhe në një farë mënyre ia ka dalë.
Sali Berisha e ka mundur SHBA në këtë pikë. Ai ka treguar se në Partinë Demokratike mes Sali Berishës dhe SHBA zgjidhet Sali Berisha dhe për këtë arsye ai e ka zhvlerësuar sanksionimin e tij nga SHBA. Kjo së paku ka pasur një vlerë të fortë politike për të dhe po i kthehej në identitet politik deri në vjeshtën e vitit 2024, ku gjithë retorikën e tij e kishte mbështetur tek sanksionimi politik prej demokratëve.
Sali Berisha filloi ta humbasë betejën morale kundër SHBA pas fitores së Presidentit Trump, kur pagoi këshilltarin e fushatës së tij kundrejt 6 milionë dollarëve për t’i hequr “non gratën”. Kjo tregoi se fitorja e tij kundër SHBA ishte e rreme dhe ai donte të paguante që ajo t’i certifikohej.
Pas gati më shumë se një viti nga pagesa e tij e shtrenjtë për heqjen e “non grata”-s, ai vazhdon të jetë i sanksionuar, edhe pse përpjekjet për heqjen e saj kanë në dispozicion shumë herë më tepër milionë dollarë se ato që janë deklaruar. Arsyeja është se SHBA duhet të hapë një portë që nuk e ka hapur kurrë deri më sot, jo për ndonjë interes amerikan në rajon, por për krenarinë e një plaku që ka marrë peng PD në Shqipëri dhe u thotë “po nuk m’i hoqët sanksionet, unë do ta vras”. Dhe po ia merr shpirtin ditë pas dite.
Në parimin e politikës së tyre të jashtme, SHBA nuk dorëzohet ndaj pengmarrësit dhe zakonisht i vret ata bashkë me pengjet nëse është nevoja. Kështu që Berisha duhet të gjejë ndonjë mënyrë tjetër t’ua lehtësojë atyre që u ka dhënë milionat që t’ia heqin sanksionet. Rruga më e lehtë është të lirojë pengun dhe të shkojë në shtëpi. Ashtu dhe nëse nuk ia heqin juridikisht sanksionet, ai mund të mbajë lavdinë e sfidimit të tyre duke i mundur para se të bënte pazar me lekë.
E vërteta është se në Shqipëri kjo nuk është më çështje për debat. Madje shumë nga këta që janë në pushtet kanë një dëshirë të fshehtë që sanksionet t’i hiqen me qëllim që të bëhen qesharake si mekanizëm dhe të mos kenë ndikim as për ta në të ardhmen.
Problemi është se SHBA nuk ndodhet para ndonjë interesi kombëtar që mund t’ua përmbushë Berisha apo ndonjë sfide të tij në Ballkan që pazari politik të justifikojë milionat e Berishës nën dorë.
Prandaj është më mirë të vazhdojmë kështu. Sa herë Berisha ka ndonjë hall, mund të hapë fjalë se do t’ia heqin sanksionet derisa shpresa të vdesë e fundit. Siç thotë dhe Berisha: në kilometrin e fundit është.
