Pesë vende të Bashkimit Evropian i kanë bërë thirrje Komisionit Europian të rishqyrtojë mënyrën se si përfshin vendet kandidate nga Ballkani Perëndimor në tregun e përbashkët të bllokut, duke e paraqitur këtë si një mënyrë për t’i mbajtur aspirantët për anëtarësim larg sferës së ndikimit të Rusisë.
“Për të ruajtur vrullin e zgjerimit dhe për të avancuar integrimin evropian, nevojiten stimuj të fortë dhe tërheqës”, shkruajnë Austria, Republika Çeke, Italia, Sllovakia dhe Sllovenia në një dokument konfidencial që u qarkullua mes 27 vendeve të BE-së në Bruksel të premten e kaluar dhe që u raportua fillimisht nga Rapporteur.
“Aksesi i bazuar në meritë – nëse është e nevojshme, hap pas hapi – në tregun e vetëm evropian përfaqëson një stimul të tillë”, shkruajnë këto vende, të cilat janë pjesë e një grupi joformal që mbështet politikisht aspiratat e Ballkanit Perëndimor për anëtarësim në BE.
Vendet e përshkruajnë modelin e propozuar si “integrim sistematik sektorial”. Ai do të përfshinte zgjerimin e gamës së programeve të BE-së ku vende si Mali i Zi, Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Serbia mund të marrin pjesë, ndërsa përafrohen, kapitull pas kapitulli, me rregulloren e gjerë të Brukselit.
“Integrimi gradual … duhet të ndiqet në mënyrë aktive dhe sistematike sapo një vend kandidat të tregojë një nivel të lartë përafrimi me acquis të BE-së në sektorin përkatës”, thuhet në dokument. Po ashtu, dokumenti thekson se duhet të ketë masa mbrojtëse në rast se një vend që gëzon akses të veçantë në tregun e BE-së bën hapa pas.
Dokumenti përmend disa sektorë të rinj që mund të përfshihen, si transporti, energjia dhe tregjet e energjisë elektrike, tregu unik dixhital, strategjitë e konkurrueshmërisë dhe politikat për lëndët e para kritike. Gjithashtu përmendet marrëveshja për lëvizjen e të rinjve mes Mbretërisë së Bashkuar dhe BE-së si një shembull përfitimi që mund t’u ofrohet edhe vendeve të Ballkanit Perëndimor.
Megjithatë, për sa i përket ambicies, dokumenti mbetet pas ideve të propozuara nga Ferit Hoxha në një intervistë për Euractiv javën e kaluar, ku ai sugjeroi që vendet kandidate të marrin status vëzhguesi në institucionet e BE-së ndërsa mbyllin kapitujt negociues.
Milan Nič, studiues i lartë në German Council on Foreign Relations, nuk u shpreh i impresionuar nga përmbajtja e dokumentit, duke thënë se ai nuk largohet shumë nga konceptet e mëparshme.
“Tingëllon si një version pak më i sofistikuar i shtytjes së mëparshme për integrim gradual”, tha ai.
Autorët e dokumentit i kërkuan Marta Kos, komisioneres për zgjerimin, të paraqesë ide të reja në këtë drejtim.
“Kjo qasje do të zgjerojë dhe forcojë tregun unik, duke kontribuar në rëndësinë gjeoekonomike dhe autonominë strategjike të BE-së, ndërsa afron vendet kandidate dhe ndihmon në kundërshtimin e ndikimit të vendeve të treta”, thuhet në dokument.
