Kur Trump u kthye në Shtëpinë e Bardhë në fillim të vitit 2025, politikisht i “rilindur”, pasi kishte lënë pas një atentat dhe një sërë aventurash ligjore, të gjithë pyesnin veten se çfarë do të ndodhte më pas në frontin e politikës së jashtme amerikane.
Gjatë mandatit të tij të parë presidencial (janar 2017 – janar 2021), udhëheqësi republikan kishte dhënë shembuj që zbulonin humorin e tij. Marrëveshjet e Abrahamit, tërheqja e SHBA-së nga marrëveshja ndërkombëtare (JCPOA) mbi programin bërthamor të Teheranit, transferimi i ambasadës amerikane nga Tel Avivi në Jerusalem, njohja e sovranitetit izraelit mbi Lartësitë e Golanit, plani i parë i “paqes dhe prosperitetit” për Gazën, vrasja e iranianit Qassem Soleimani në Irak, etj.
Ndërkohë, megjithatë, në 4 vitet e presidencës së Bidenit që kishin kaluar, skena ndërkombëtare kishte ndryshuar ndjeshëm, me tre zhvillime kryesore si pikë referimi: pushtimin rus të Ukrainës (shkurt 2022), luftën që pasoi në Lindjen e Mesme pas sulmeve të 7 tetorit 2023 dhe krizën mbi Tajvanin (vera 2022). Çfarë do të bënte Trump, tani presidenti i 47-të i Shteteve të Bashkuara, në këtë peizazh ndërkombëtar pjesërisht të ndryshuar?
Shkolla të ndryshme të mendimit
Sipas asaj që ekzistonte në fillim të vitit 2025, administrata e re Trump dukej se ishte e ndarë në tre “shkolla” të ndryshme të politikës së jashtme:
a) “neo-izolacionistët” (J.D. Vance, Donald Trump Jr., etj.) të cilët duan që SHBA-të të shkëputen nga aventurat e luftës në vende të largëta,
b) ndjekësit e “traditës” që duartrokasin ndërhyrjen amerikane në skenën ndërkombëtare (Lindsey Graham, etj.) dhe
c) njerëzit e presidentit (Steve Witkoff, Jared Kushner) të cilët u qasen marrëdhënieve ndërkombëtare jo me trampolina institucionale, diplomatike apo të etiketës, por si biznesmenë, me një humor transaksional dhe propozime ad hoc që formohen në një linjë të hapur me një president që i pëlqen të dëgjojë veten.
Në vitin 2026, në sfondin e intensitetit dhe fushëveprimit të paparë të konfliktit që po zhvillohet rreth Iranit, me SHBA-në si protagoniste, dalin në pah të gjitha këto fytyra të ndryshme të politikës së jashtme amerikane, duke krijuar një imazh të ndërprerjes dhe konfuzionit, ndërsa vetë Trump heziton dhe kundërshton veten në lidhje me kohëzgjatjen dhe qëllimet reale të luftës në vazhdim.
“Ministri i Luftës”
Në njërën anë të spektrit është ish-prezantuesi i rrjetit “Fox”, Sekretari aktual i Mbrojtjes, Pete Hegseth, i cili, më mbretëror se një mbret, duket se po merr një qëndrim të pakualifikuar në favor të luftës, duke adoptuar jo vetëm tone arrogante, por edhe “hakmarrëse” për “vdekjen dhe shkatërrimin që bie nga qielli gjatë gjithë ditës” mbi iranianët.
“Retorika e tij luftarake, ndonjëherë hakmarrëse, pasqyron bindjen e tij se qëllimet e larta (red. të promovimit të demokracisë dhe lirisë) që Shtetet e Bashkuara vendosën në Irak dhe Afganistan e kanë shpërqendruar ushtrinë amerikane nga detyra e saj kryesore, që është shfarosja e armikut, dhe kanë çuar në disfata të kushtueshme.
“Sipas tij, forca e ushtrisë amerikane nuk bazohet në idealet e saj të larta, humanitetin apo qëllimin moral, por në aftësinë e saj për të ndëshkuar kundërshtarët”, shkruan “NY Times” për Hegseth, duke kujtuar se Sekretari aktual i Mbrojtjes i SHBA-së, i cili tani preferon titullin “Sekretar i Luftës”:
•kishte shërbyer me forcat amerikane në Irak, Afganistan dhe Guantanamo
•ka botuar një libër të titulluar “Kryqëzata Amerikane”
•kishte bërë fushatë për faljen e 3 ushtarëve amerikanë të akuzuar për krime lufte në Irak dhe Afganistan.
Zëvendëspresidenti
Në anën tjetër të spektrit është nënpresidenti aktual J.D. Vance, i cili duket se po mban një distancë të qartë nga lufta e vazhdueshme për Iranin dhe tani është i preokupuar me gjëra të tjera, me sytë e tij të ngulur te zgjedhjet e mesit të mandatit të nëntorit për Kongresin dhe, ndoshta, te përparimi i tij personal politik në të ardhmen.
Vetë Trump pranoi disa ditë më parë se Vance “nuk është entuziast” për këtë luftë sepse “ai ka një filozofi të ndryshme”. J.D. Vance, i cili është “favoriti për të pasuar Trump” në presidencën e SHBA-së, po mban një “profil të ulët në lidhje me Iranin”, shkruante “Financial Times” disa ditë më parë, duke theksuar se u deshën 72 orë luftë që nënpresidenti aktual i SHBA-së, i cili në përgjithësi është shumë aktiv dhe “llafazan” në mediat sociale, të “detyrohej” të bënte një koment – në favor të Trump – në lidhje me konfliktin e lartpërmendur.
E megjithatë, 3 vjet më parë, në janar 2023, Vance kishte shkruar në një artikull opinioni në “Wall Street Journal” se ai do të mbështeste një kandidaturë të re të Trump për Shtëpinë e Bardhë sepse Donald Trump “nuk do të fillonte asnjë luftë të re” (“Politika më e mirë e jashtme e Trump? Mosnisja e asnjë lufte”).
Vance “është kundër kësaj lufte (në Iran)” dhe “është i shqetësuar për suksesin (e operacionit ushtarak amerikan)”, tha një zyrtar i lartë i administratës Trump, duke folur për “Politico” në kushte anonimiteti. Vihet re se, ashtu si Hegseth, Vance ka shërbyer në Irak dhe si Marinë. Megjithatë, siç duket tani në praktikë, vite më vonë, përvoja irakiane nuk i preku të dy burrat në të njëjtën mënyrë, përveç nëse sigurisht ata tani zgjedhin të luajnë role të ndryshme në ndjekje të përfitimeve personale politike.
Vetëm dy ditë para se Trump të shpallte fillimin e operacionit ushtarak “Epic Fury” kundër Iranit më 28 shkurt, zëvendëspresidenti amerikan i tha “Washington Post” se kishte dyshime në lidhje me ndërhyrjet ushtarake amerikane jashtë vendit. Kujtojmë se Vance kishte kritikuar gjithashtu bombardimet amerikane të kryera nga SHBA-të kundër Huthëve në Jemen në mars të vitit 2025 si “të gabuara”.
Rreth një vit më parë, si kandidat për zëvendëspresident, ai kishte thënë në një intervistë se ishte në interes të SHBA-së “të mos shkonte në luftë me Iranin”, pasi kjo do të çonte në “një shpenzim të madh të burimeve” dhe “shpenzime të mëdha”.
Tani, duke parë SHBA-në duke luajtur një rol udhëheqës në një luftë të re në Lindjen e Mesme, Vance po përpiqet të justifikojë atë që dikur e konsideronte të pajustifikuar duke argumentuar se “Trump nuk do t’i fusë Shtetet e Bashkuara në një konflikt afatgjatë pa zgjidhje të dukshme dhe pa qëllim të qartë”.
Zëvendëspresidenti amerikan e kishte bërë deklaratën e lartpërmendur në rrjetin amerikan “Fox” më 2 mars. Megjithatë, 10 ditë më vonë, dhe ndërsa lufta vazhdon me intensitet të pandërprerë, pikërisht kjo frazë e Vance po vihet në pikëpyetje pasi shumë njerëz po e kanë të vështirë të gjejnë “zgjidhje të dukshme” dhe “qëllime të qarta” në strategjinë amerikane.
Influencuesit kundër Trump
Vetë Trump kishte një filozofi të ndryshme në të kaluarën, kur kjo ishte politikisht e papërshtatshme për të. Për shembull, në vitin 2011 ai e akuzoi Obamën se donte të “fillonte një luftë me Iranin” në mënyrë që të “rizgjidhej”. Tani, teksa çmimet e energjisë po rriten në SHBA në mes të sezonit zgjedhor, shumë po i kujtojnë këto deklarata dhe po kërkojnë shpjegime.
Midis atyre që po reagojnë janë madje disa “ndikues” politikisht konservatorë që kishin kontribuar në rizgjedhjen e Donald Trump në presidencë. “Shumë njerëz ndihen të tradhtuar, apo jo? Trump bëri fushatë duke premtuar t’i jepte fund luftërave, dhe tani kemi një luftë të re që as nuk mund ta përcaktojmë qartë pse e filluam”, – u shpreh prezantuesi i njohur amerikan i radios Joe Rogan, ndërsa gazetari i njohur amerikan konservator Tucker Carlson, të cilin shumë tani e akuzojnë edhe për “antisemitizëm”, gjithashtu ka kritikuar ashpër bashkëpunimin e administratës amerikane me Izraelin.
Megjithatë, vetë Trump nuk duket se është i dekurajuar. “Shtetet e Bashkuara janë padyshim prodhuesi më i madh i naftës në botë, kështu që kur çmimet e naftës rriten ne fitojmë shumë para”, shkroi ai në një postim në rrjetin social Truth.
Megjithatë, votuesve amerikanë tani po u kërkohet, në mes të luftës, të paguajnë më shumë për benzinën dhe naftën./Kathimerini.
