Nga Ben Andoni
Kjo tezë i dedikohet Ronald Regan. Një nga presidentët më novatorë amerikanë do mbahet mënd për stilin e tij jo të zakonshëm të diskursit publik, duke u shprehur hapur për shumë e shumë çështje, si edhe në trajtime tejet të çiltra të ideve për ndryshim.
Ka kuptim të plotë tek ne. E ardhur në kohën tonë, për kushtet e Shqipërisë, qeveritë e pas ’90 paçka mënyrës sesi u janë mbivendosur paraardhëseve, votimit të tyre, do të mbahen mënd për një trend të përbashkët: e kanë sofistikuar korrupsionin, kanë krijuar precedentë të rinj negativë, kurse më tej: kanë lenë problemin e madh të pronësisë ende të pazgjidhur dhe papunësi e mungesë shprese. Kuptohet se qeveria Meksi për vështirësitë e para ia vuri fajin me të drejtë trashëgimisë së vështirë të krizës së viteve të fundit të regjimit; kurse të gjitha qeveritë më pas thjesht sollën probleme, por që ngjanin si dy pika uji me ato që mbartnin nga paraardhësit. Mbase nuk është vendi por kujtojmë sesi asokohe shihej heqja e Fatos Nanos, si problematik dhe i papërgjegjshëm; Berishës, pas tij, për autokracinë dhe varfërinë që krijoi; Edi Ramës sot që paraqet një gjuhë publike agresive dhe ka përcjellë një ekonomi të rënduar, shtuar edhe me pasojat nga tërmeti e pandemia.
Në Shqipëri kërkohen reforma të tilla siç po i nevojiten me ngulm të gjithë Evropës Lindore, kurse sfida është mënyra sesi dhe me çfarë trendi përshpejtues mund të realizohen përfitimet prej tyre, ndjekur me kostot sociale në vend, që duhet të llogariten në mënyrë që reformat të mos jenë vrastare. Dhe, ashtu si parashikonin me të drejtë, gati 30 vite më parë, redaktorët e librit Christopher Stevens dhe Jane Kennan në parathënien e “Reform in Eastern Europe and the Developing Country Dimension”: “Kërcënimi kryesor është se pritjet joreale do të çojnë drejt zhgënjimit dhe erozionit të parakohshëm, i pajustifikuar me pritjen e publikut që të kishte mbështetje për rregullim. Përvoja e Botës së Tretë sugjeron me forcë se do të ishte e mençur që qeveritë reformiste të kërkonin të shuanin pritjet e tepruara publike dhe të përgatisin ashtu si duhet qytetarët e tyre…”.
Kjo mbetet e vështirë tek ne. Cili nuk e mban mënd mënyrën sesi erdhi ose më saktë rierdhi Berisha në pushtet me premtimin për luftën kundër korrupsionit në 2005 e me një pohim thelbësor se do ta shkulte nga rrënjët e do ishte prioritet i parë i asaj kohe!! Tetë vjet më vonë, Edi Rama më 2013, tha se njerëzit duhet të zgjidhnin mes rrënimit prej korrupsionit e varfërisë dhe Rilindjes apo më saktë hapjes së 300.000 vendeve të punës dhe shumë e shumë gjëra të tjera!
Po realiteti? Shkojmë pak përpara kohës së tërmetit. Le t’i referohemi vetëm një dokumenti, që i referohet të rinjve. Raporti i 2-të Kombëtar “Rinia në Shqipëri 2019”, evidentoi gjetjet më kritike të pohuara nga vetë të rinjtë: Niveli i lartë i papunësisë së të rinjve e të rejave në Shqipëri, nivel ky që shkonte nga 20.9 % në vitin 2019, referuar INSTAT në 32.8% sipas ILO-s e që sipas Anketës Kombëtare “Rinia në Shqipëri 2019”, 73% e të rinjve të intervistuar e adresonin si problemin e tyre më shqetësues. “Ikja e trurit të të rinjve”e rendit Shqipërinë në vendin e parë në Evropë për dëshirën e tyre për të ikur dhe studiuar jashtë vendit. 35% e studentëve me një diplomë Bachelor dhe rreth 30% të studentëve në përgjithësi synojnë të studiojnë jashtë vendit. Largimi i të rinjve nga vendi kap shifra deri në 79% sipas Gallup, duke e vendosur Shqipërinë në krye të listës së vendeve nga ku largohen të rinjtë. E më poshtë akoma: Të dhënat e vitit 2018 tregojnë se 38% e dënimeve penale të formës së prerë ishte dhënë ndaj të rinjve, situatë kjo që kërkon ndërhyrje të menjëhershme. Dhe qershia mbi tortë, në të njëjtin dokument: Në nivel kombëtar, 62% e të rinjve nuk kanë besim te partitë politike shqiptare, ndërsa rreth 57% e tyre vlerësojnë me zero pikë punën e pushtetit vendor dhe sektorëve të rinisë. Në zgjedhjet e fundit vendore mbi 50% e të rinjve nuk kishin dëshirë të votonin. Po ç’ndodh vallë? A mos duhet të braktisim vetë qeverinë tonë?! “Qeveria ekziston për të na mbrojtur nga njëri-tjetri. Atje ku qeveria shkon përtej kufijve të saj është momenti t’i tregohet të na mbrojë nga vetvetja”, shprehej cinik dikur Ronald Reagan
Është fakt që kapitalizmi kudo në botë po kalon një periudhë të vështirë dhe me një krizë që po mbartet që nga pandemia, e cila po e fut botën në një spirale të frikshme varfërie. “Ndoshta do ishte koha kur të Majtët mund të fitonin terren për të dhënë alternativa të reja, por jo nga ato të llojit të vitit 1917 i revolucionit të bolshevikëve, por gjithsesi ndryshimet e thella strukturore, ekonomike, social-politike e deri te na natyrës etike janë imperativi i kohës”, shprehej kohë më parë politologu i njohur Servet Pëllumbi, në një nga botimet e tij.
Duket se dështimi i madh i kohës lidhet kryesisht dhe me bjerrjen e vetë të Majtës dhe sidomos mënyrën sesi qeveria Rama po sillet si e Djathtë. Jo më kot, por në një trend që nuk është vetëm tek ne: socialdemokratët janë shndërruar në liberal-demokratë ose po i afrohen natyrshëm teorive neoliberale të tregut. Diskursi i pronës, partneriteti publik privat, korporata investimeve të gjitha, ndërmarrë nga Socialistët shqiptarë, janë ide mirëfilli të Djathta. E duke shtuar dhe marrjen e shumë elementëve të Majtë tek e Djathta atëherë themi se jemi në trendin e kohës ku konfuzioni është në filozofinë politike të liberalizmit, pasi nuk është më habi, që partitë për interesat e tyre të momentit i kanë braktisur ideologjitë qoftë nga e Majta apo edhe nga e Djathta. Basha po e tregon hapur tashmë që për interesat e fitores nuk prish punë që të sillet qoftë edhe si i Majtë. Ndaj, sido që të ndodhë, teza e Regan është e drejtë dhe e vërtetë dhe sot tashmë ku jemi në atë udhëkryq për të zgjedhur. Ndaj pohojmë, sipas Regan: “Qeveria nuk është zgjidhja por vetë problem”. (Homo Albanicus)
