Nga Eljanos Kasaj*
Në një fjalim të mprehtë të mbajtur në një Residence Qytetare private në Kötcse (pranë Liqenit Balaton) gjatë fundjavës, Kryeministri bismarkian hungarez Viktor Orbán pohoi se Evropa Qendrore – veçanërisht Hungaria – është bërë streha e fundit e besimit, arsyes dhe koherencës qytetëruese, ndërsa Perëndimi po i nënshtrohet rënies kulturore,morale dhe ekonomike.
Duke iu referuar asaj që ai e quajti “Islamizimi i Perëndimit”, Kryeministri Orbán argumentoi se Evropa Perëndimore i ka braktisur rrënjët e saj të krishtera, ka përqafuar imigracionin masiv dhe ka ndërtuar një ekonomi të paqëndrueshme të bazuar në një mirëqenie fort të brishtë. Në të kundërt, tha ai, rruga e dallueshme e Hungarisë që nga viti 2010 e ka mbrojtur atë nga i njëjti fat.
“Ne u shkëputëm nga modeli ekonomik evropian me kalimin e kohës. Ndërsa vendet perëndimore shemben nën kontradiktat e tyre, Hungaria ka ndërtuar një shoqëri të bazuar në punë dhe të orientuar drejt familjes”, nënvizoi kryeministri kryeministri hungarez.
Ai gjithashtu paralajmëroi se edhe nëse miratohet një buxhet i ri shumëvjeçar i BE-së për vitet 2028-2035(të ngjashëm me planet 5/7-vjeçare të periudhēs së komunizmit), ai mund të jetë përfundimtar dhe katastrofal nëse nuk miratohen reforma themelore. Pa to, eurozona përballet me një kolaps të mundshëm në një “proces kaotik dhe të kushtueshëm”. Kryeministri Orbán pohoi se Bashkimi Evropian aktualisht po përjeton një proces shpërbërjeje, ndërsa po dëshmojmë fragmentimin e tij aktual-si në rastin e kontradiktave të ashpra sot midis udhëheqjes polake,hungareze dhe sllovake me burokratët arrogant të Brukselit ose rritjen e pakënaqësisë midis popujve evropian(si gjermanët,bullgarët,feancezët,etj) për mënyrën autoritare neo-sovjetike të mardhënieve midis autoriteteve të Brukselit dhe vendeve anëtare të Unionit.
Njëkohësisht ai theksoi se nëse ky trend vazhdon, BE-ja do të mbahet mend jo si një triumf, por si “një rezultat dekurajues i një eksperimenti fisnik”, i cili dështoi në mënyrë të turpshme.
Ndërsa lidhur me situatën gjeopolitike, Kryeministri Orbán deklaroi se Jugu Global po e riformëson rendin botëror, me SHBA-në që po largohet nga promovimi i demokracisë drejt një kthimi në politikën e fuqive të mëdha. Ai përmendi përfitimet ekonomike nga bashkëpunimi reciprok me Federatën Ruse dhe Republikën Popullore të Kinës, dhe kritikoi atë që e quajti pozicionin dobësues të Evropës:”SHBA-të po i japin fund eksportit të demokracisë. Po hyjmë në një epokë shumëpolare ku “besimi dhe arsyeja” ende mbijetojnë këtu.”
Kryeministri hungarez e përshkroi modelin aktual perëndimor si një model që pretendon të jetë një model prosperiteti, por në realitet bazohet në ndihmën sociale dhe borxhet. Ai theksoi ndryshimet kryesore strukturore midis “modelit kombëtar” të Hungarisë dhe sistemit kryesor të BE-së, duke përfshirë: Tatimin e sheshtë mbi të ardhurat personale, kundrejt sistemeve progresive në Perëndim; Mbështetje tremujore për papunësinë, e ndjekur nga puna publike e detyrueshme; Përfitime familjare të lidhura me punën; Asnjë taksë trashëgimie; Kontrolle të çmimeve të energjisë (“kosto të ulëta të shërbimeve”) unike për Hungarinë; Mbështetje për investimet e huaja; Përjashtim nga tatimi mbi të ardhurat për nënat e dy ose më shumë fëmijëve.
“Këto nuk janë dallime sipërfaqësore – ato pasqyrojnë përçarje të thella strukturore dhe filozofike”, theksoi Kryeministri Orbán. Ndërsa Perëndimi po zvogëlohet, performanca jonë është rritur. Modeli hungarez funksionon!”
Kjo narrativë sovraniste e Kryeministrit Orbán e pozicionon Hungarinë si mbrojtëse të vlerave origjinale të qytetërimit evropian, duke sugjeruar që Evropa Perëndimore ia ka dorëzuar si besimin ashtu edhe arsyen ideologjisë, burokracisë dhe liberalizmit me kufij të hapur. Në këtë kuadër, Evropa Qendroro-Lindore(Hungaria,Polonia,Sllovakia, por edhe Rusia me politikat saj të vlerave tradicionale), me modelet e saj konservativo-tradicionale socialo-politike, nuk del si periferi, por si një bërthamë kulturore dhe morale.
Ndërsa Hungaria i afrohet zgjedhjeve të vitit 2026, zgjedhja që i paraqitet është e zymtë: Një Hungari që qëndron e vendosur si bastioni i fundit i besimit dhe arsyes në Evropë, ose një që bashkohet me një Perëndim në rënie moralish,kulturalisht,ekonomikisht dhe të drejtuar nga elita politika të shkëputura krejtësisht nga popujt(zgjedhësit) e tyre.
*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni
