Dhjetë vjet pasi epidemia e Ebolës nxori në pah dobësi të rrezikshme në përgatitjen globale dhe gjashtë vjet pasi COVID-19 i shndërroi këto boshllëqe në një katastrofë ndërkombëtare, mesazhi nga ekspertët është i qartë: Bota nuk është më e sigurt nga pandemia e ardhshme.
Një raport i ri nga Bordi i Monitorimit Global të Gatishmërisë (GPMB), një organ i pavarur ndërkombëtar monitorimi për përgatitjen për krizat shëndetësore, i thirrur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) dhe Banka Botërore, paralajmëron se epidemitë infektive po bëhen më të shpeshta, më shkatërruese dhe më të vështira për t’u menaxhuar.
Raporti, i titulluar “Një botë në buzë të greminës: Prioritetet për një të ardhme rezistente ndaj pandemisë”, u prezantua në Gjenevë, në margjinat e Asamblesë së 79-të Botërore të Shëndetësisë, dhe arrin në përfundimin se bota tani është më e ndarë, më pak e aftë të mbrojë qytetarët e saj në rast të një kërcënimi të ri pandemie.
Epidemitë po bëhen më të shpeshta dhe më të kushtueshme
Sipas raportit, investimet në përgatitjen për pandeminë gjatë dekadave të fundit nuk kanë ecur në ritmin e rritjes së rrezikut.
Ndërsa janë krijuar iniciativa dhe mekanizma të rinj, progresi po kompensohet nga paqëndrueshmëria gjeopolitike, përçarja ekologjike, rritja e udhëtimeve ndërkombëtare dhe rënia e ndihmës për zhvillim.
Komisioni shqyrton një dekadë krizash ndërkombëtare shëndetësore, nga Ebola në Afrikën Perëndimore te COVID-19 dhe virusi mpox, dhe zbulon se ndikimi i tyre nuk kufizohet më vetëm në shëndetësi. Ai ndikon në ekonomi, institucione, kohezion social dhe besimin e qytetarëve në shtet.
Hendeku i madh: Qasja në vaksina, teste dhe trajtime
Një nga pikat më shqetësuese në raport ka të bëjë me aksesin e pabarabartë në diagnostikë, vaksina dhe trajtime. Ekspertët paralajmërojnë se, në treguesit kryesorë të barazisë, bota po ecën prapa.
Një shembull tipik është vaksina kundër fruthit, e cila arriti në vendet e prekura me të ardhura të ulëta pothuajse dy vjet pas fillimit të epidemisë, madje edhe më vonë se vaksina COVID-19.
Raporti paralajmëron se nëse nuk ka ndryshim kursi, pandemia e ardhshme do t’i gjejë shoqëritë më pak elastike, me mosbesim më të madh ndaj shkencës dhe institucioneve.
Inteligjenca Artificiale mund të ndihmojë, por edhe të rrisë pabarazitë
GPMB pranon se inteligjenca artificiale dhe teknologjitë dixhitale mund të rrisin ndjeshëm gatishmërinë e vendeve, veçanërisht në zbulimin e hershëm dhe monitorimin e kërcënimeve të reja.
Megjithatë, ajo paralajmëron se pa qeverisje, transparencë dhe mbrojtje të fortë, të njëjtat teknologji mund të minojnë sigurinë shëndetësore dhe të zgjerojnë boshllëqet në akses që u ekspozuan kaq hapur nga COVID-19.
“Bota nuk ka mungesë zgjidhjesh”, tha shefja e GPMB-së, Kolinda Grabar-Kitarovic.
“Por pa besim dhe barazi, këto zgjidhje nuk do t’i arrijnë njerëzit që kanë më shumë nevojë për to”.
Komisioni përcakton tre prioritete të menjëhershme për udhëheqësit politikë:
–krijimin e një mekanizmi të përhershëm dhe të pavarur të monitorimit të rrezikut të pandemisë
-sigurimi i aksesit të barabartë në vaksina, teste dhe trajtime përmes përfundimit të Marrëveshjes së Pandemive
-sigurimi i fondeve të forta për përgatitjen dhe reagimin e menjëhershëm që nga “dita zero” e një krize të re
Siç paralajmëroi bashkëkryetarja e GPMB-së, Joy Phumaphi, përgatitja për pandeminë nuk është vetëm një çështje teknike. Është një provë e lidershipit politik.
Mesazhi i raportit është i qartë:
Pandemia e ardhshme nuk është një mundësi abstrakte. Është një rrezik real dhe i afërt, dhe bota duhet të vendosë nëse do ta përballojë atë përpara se të godasë kriza e ardhshme.
