Analizë nga Matthew Chance, CNN
Që nga shpërbërja e Bashkimit të vjetër Sovjetik, Rusia ka luajtur një rol dukshëm më të zvogëluar në skenën ndërkombëtare.
Shpërbërja, në vitin 1991, e asaj që Presidenti amerikan Ronald Reagan e quajti dikur një “perandori e së keqes”, e la Kremlinin me më pak territor, më pak fuqi financiare dhe më pak ndikim në mbarë globin.
Por Rusia e ruajti ndikimin e saj në një fushë vendimtare: Statusi i saj i vazhdueshëm si superfuqi bërthamore, pothuajse në të njëjtin nivel me Shtetet e Bashkuara, garantoi që edhe një Moskë e dobësuar të kishte vend në tryezën kryesore të diplomacisë ndërkombëtare.
Në samitet bërthamore, udhëheqësi i Kremlinit mund të ulej me madhështi përballë presidentit të Shtëpisë së Bardhë – njësoj si në ditët e lavdisë së Luftës së Ftohtë – për të vendosur mbi çështjet e sigurisë ndërkombëtare.
Në vitin 2010, Presidenti amerikan Barack Obama dhe homologu i tij rus, Dmitry Medvedev, bënë pikërisht këtë, duke arritur marrëveshjen për New START (Traktati për Reduktimin e Armëve Strategjike), i cili u përshëndet atëherë nga Shtëpia e Bardhë si “historik”.
Traktati New START kufizon të dy vendet në një maksimum prej 1,550 koka bërthamore të vendosura në sisteme shpërndarjeje, duke përfshirë raketa balistike ndërkontinentale, raketa të lëshuara nga nëndetëset dhe bombardues.
Por ato ditë, ashtu si vetë traktati New START që skadon të enjten, tani duket se kanë marrë fund.
Fundi i marrëveshjes së fundit të kontrollit të armëve
Shuarja e marrëveshjes së fundit të kontrollit të armëve mes SHBA-së dhe Rusisë – për të cilën Uashingtoni e ka akuzuar vazhdimisht Moskën se e ka shkelur duke ndaluar inspektimet në objektet bërthamore ruse – është minimizuar nga administrata Trump.
Vetë presidenti amerikan ka shpërfillur perspektivën e frikshme të një bote pa kufizime bërthamore.
“Nëse skadon, skadon,” tha Trump në janar, duke sugjeruar se një marrëveshje “më e mirë” mund të bëhet më vonë.
Kjo mungesë urgjence nga Uashingtoni bie në kontrast të fortë me ankthin në Moskë, ku ka pasur shumë shqetësim dhe alarm lidhur me çështjen e reduktimit të armëve.
Duke folur për gazetarët në Moskë ndërsa afati i traktatit po afrohej, Medvedev – tashmë jo president, por një zyrtar i zëshëm sigurie në periferi të pushtetit – paralajmëroi për rrezikun e lejimit të marrëveshjes të përfundojë.
Ai sugjeroi se kjo do ta afronte më shumë “Orën e Apokalipsit” (Doomsday Clock), simboli që tregon sa afër është njerëzimi shkatërrimit të botës.
“Nuk dua të them se kjo do të sjellë menjëherë katastrofë dhe një luftë bërthamore, por gjithsesi duhet të alarmojë të gjithë,” shtoi Medvedev.
Kremlini padyshim duket i alarmuar.
Rusia kërkon zgjatje, por SHBA hesht
Sipas zëdhënësit të Kremlinit, Dmitry Peskov, propozimi i Rusisë për të zgjatur New START deri tani është pritur me heshtje nga pala amerikane, duke kërcënuar të hapë një epokë të re pasigurie.
“Për herë të parë, Shtetet e Bashkuara dhe Rusia, dy vendet që zotërojnë arsenalët më të mëdhenj bërthamorë në botë, do të mbeten pa një dokument themelor që kufizon dhe kontrollon këto arsenale,” tha Peskov.
“Ne besojmë se kjo është shumë e keqe për sigurinë globale dhe strategjike,” shtoi ai, duke nxitur frikën që ka gjasa të ndahet në pjesën më të madhe të botës.
Pse shqetësimi i Kremlinit mund të jetë strategjik
Por shprehjet e shqetësimit të Kremlinit mund të jenë më tepër të interesuara dhe strategjike sesa ata janë të gatshëm ta pranojnë.
Përveçse humbin një platformë për reduktimin e armëve që u jepte mundësinë të shfaqnin një nga mbetjet e fundit të fuqisë sovjetike, Moska tani përballet me një të ardhme ku SHBA mund të zgjerojë arsenalët e saj bërthamorë pa kufizime.
Administrata Trump, për shembull, ka rikthyer idenë e anijeve luftarake të armatosura me armë bërthamore të tipit “Trump-class”, një politikë e Luftës së Ftohtë e braktisur prej dekadash.
Bashkimi Sovjetik do të kishte mundur ta përballonte këtë. Por me një ekonomi dhe buxhet mbrojtjeje shumë më të vogël se ai i Uashingtonit, Moska pothuajse nuk ka asnjë shpresë të mbajë hapin – duke thelluar më tej hendekun e madh në fuqi dhe ndikim mes rivalëve të vjetër.
Sigurisht, edhe SHBA ka arsyet e veta për të lejuar që kontrolli bërthamor me Rusinë të përfundojë, veçanërisht dëshirën për të përfshirë Kinën, një fuqi bërthamore në rritje, në marrëveshjet e ardhshme.
Por skadimi i New START shënon fundin e një epoke: jo vetëm të traktateve të kontrollit të armëve që fokusoheshin vetëm te Moska dhe Uashingtoni, por edhe të një periudhe kur SHBA ishte e gatshme të pranonte kufizime bërthamore.
