Nga Keti Bazhdari
Është bërë ritual në Shkodër dhënia e dekoratave pa teklif, aq sa shpesh është kthyer në burim barsolete, të tipit; bashkia shpërndan dekorata me karrocë dore, prandaj po qe se i njeh vehtes një cilësi të vecantë, bëj kujdes mos kalo nga godina e bashkisë se mund të rrezikosh ndonjë dekoratë kokës ose kujdes mos ta fusin emrin te lista e “Ndera-ve të qytetit”, se në Shkodër është më e rrallë ajo e”Jondera-ve”, etj. Në fakt kushdo, qoftë edhe me një vështrim prej së largu, rreth frekuencës të dhënjes dekoratave cdo muaj nga ky institucion, sasisë dhe cilësisë së robve përfitues, kupton që barsoletat janë më afër të vërtetës se hiperbolës.
Aq qesharak është bërë ky ritual në Shkodër, saqë rivalizon, në një kontekst paksa të ndryshëm, atë pakon e llokumeve, që të sillnin dikur gjindja kur vinin për erz dhe që në varfërinë e atyre kohëve, shkonte e vinte, edhe për një vit e njëjta. Kur erzlia ta drejtonte peshqeshin, të shikonte drejt e në sy, si për të marrë një miratim kontraktual:- “unë e kreva erzin tim. Shënoje pak dhe ma kthe dhe kujdes se mos bësh ndonjë shënim mbi pako eeeh, se tmerr!” Duhej të përfundonte cdo herë, si porsa e blerë, pakoja te erzpritësi i rradhës dhe të imagjinosh që e shkreta vinte vërdallë më shumë se 500-lekëshi sot, derisa llokumet të bëheshin gurë me ca kryet dhe t’i ngelnin në dorë ndonjë fakiri. Kurrë se kuptova, sa isha fëmijë, pse një palë rob konsideroheshin në hierarkinë e erzlinjve, më të lodhur nga një palë tjetër, vetëm nga niveli i fortësisë së llokumit që sillnin sa herë vinin e shkonin për vizitë. Vetëm me ardhjen e “demokracisë” pata “fatin e madh” ta shuaj këtë kuriozitet me një fenomen të përafërt, të një niveli më grotesk, që nuk shpreh edhe aq varfërinë e kushtëzuar ekonomike, sa varfërinë për mend.
Erzi me pako llokumesh u shndërrua në erzin me dekorata në bashki të Shkodrës. Duke u përsëritur më shpesh se erzet me pako llokumesh në shpinë time, s’me la mundësi të mos e studioj në detaj meskinitetin me tërë efektet e veta duke na e neveritur “hierarkinë e vlerave” në këtë qytet, dikur i konsideruar për frymën elitare. Është e tmerrshme të mendosh, një proces që do duhej të shquhej për delikatesë dhe përzgjedhje, sot t’i ngjajë një ditë normale me shi të imët Shkodre, që merr shtruar dhe lag të marrë e të urtë. Po të kaloje deri dje nga bashkia dhe të hidhje sytë nga pirgu i madh në karrocën me dekorata, nuk do ishe në gjendje të bëje asnjë dallim cilësor. Po t’i hedhësh sot, është edhe më keq, mbi plëndësin e saj, bie në sy një nishan, aspak cilësor, sa i vecantë në kotësinë absolute të të gjendurit aty.
Një nishan që mundohet të duket blu, por që në fakt anon nga patëllxhani i mbyllur, si bashkim i të zezës me të kuqen. Ne tërë rropullinë e dekoratave, ai është më pa lidhje aty. Jo se tjerët kanë shumë, por për këtë s’dihet as sesi është rregulluar lidhja, të paktën sa për letra. S’kuptohet nëse nishani mbi plëndës të karrocës me dekorata, ka hipur apostafat pa rradhë në javën e martirizimit të klerikëve të persekutuar, si për të treguar se djalli qëndron tek detajet, apo si për të treguar që Shkodra është jashtëzakonisht e paanshme, sa dekoron si ata që Enveri u preu kokën, si ata që mbanin kokën e tij prej guri mbi shpatulla, me një vullnetarizëm të pashoq, në shkollën e bashkuar, apo thjesht se vetë Nishani bëri ca erze me dekorata andej nga Lushnja dhe donte dhe për vehte një llokum të forcuar këtej nga Shkodra?! Sipas asaj që shoh unë, besoj qendrojnë të gjitha, por personalisht, më fort nga gjitha, i frikem një shoqërie që lë dekoratën në dorë të horit. Synimi i tij nuk ka për të qenë kurrë promovimi i vlerës, por përkundrazi, me të gjitha format, relativizimi i saj.
