Ratko Mladiç, ish-komandanti i ushtrisë serbe të Bosnjës dhe një prej figurave kryesore të luftës së viteve ’90 në ish-Jugosllavi, ka vdekur në moshën 84-vjeçare.
Emri i tij është lidhur në mënyrë të pashlyeshme me disa prej krimeve më të rënda të kryera në Europë pas Luftës së Dytë Botërore.
I njohur si “Kasapi i Bosnjës”, Mladiç drejtoi forcat serbe të Bosnjës gjatë konfliktit dhe u bë një prej protagonistëve kryesorë të fushatës së dhunshme të spastrimit etnik ndaj popullsisë boshnjake, shkruan BBC.
Ai dhe lideri politik i serbëve të Bosnjës, Radovan Karadžiç, u shndërruan në simbole të nacionalizmit ekstrem serb gjatë shpërbërjes së Jugosllavisë.
Ratko Mladiç lindi më 12 mars 1942, në një fshat malor pranë Sarajevës. Babai i tij u vra gjatë Luftës së Dytë Botërore, ndërsa luftonte në radhët e partizanëve të Titos.
Pas luftës, Mladiç u rrit në Jugosllavinë socialiste dhe zgjodhi karrierën ushtarake. Ai përfundoi shkollën e oficerëve në vitin 1965 dhe u ngjit gradualisht në hierarkinë e ushtrisë jugosllave.
Me shpërbërjen e Jugosllavisë, Mladiç u përfshi fillimisht në konfliktin në Kroaci dhe më pas mori drejtimin e forcave serbe të Bosnjës.
Një prej kapitujve më të errët të karrierës së tij ishte rrethimi i Sarajevës, i cili zgjati rreth 1,425 ditë.
Forcat nën komandën e Mladiçit vendosën pozicione në kodrat përreth kryeqytetit boshnjak dhe e goditën qytetin me artileri dhe snajperë.
Mijëra civilë humbën jetën gjatë rrethimit, ndërsa pjesa më e madhe e qytetit pësoi dëme të mëdha. Banorët u përballën për vite me bombardime, mungesa ushqimore dhe frikën e vazhdueshme nga snajperët.
Mladiç akuzohej se kishte dhënë urdhra për bombardimin e zonave të banuara dhe për përdorimin e terrorit ndaj popullsisë civile.
Kulmi i krimeve të forcave nën komandën e tij erdhi në korrik 1995, kur trupat serbe të Bosnjës morën kontrollin e Srebrenicës.
Zona ishte shpallur nga Kombet e Bashkuara si një “zonë e sigurt”, por mbrojtja ndërkombëtare dështoi të ndalonte avancimin e forcave serbe.
Pas marrjes së qytetit, mijëra burra dhe djem boshnjakë u ndanë nga familjet e tyre. Ata u transportuan në pika të ndryshme, ku u ekzekutuan në mënyrë sistematike.
Më shumë se 8,000 burra dhe djem boshnjakë u vranë, ndërsa trupat e tyre u groposën në varre masive.
Masakra e Srebrenicës është cilësuar si gjenocid nga gjykatat ndërkombëtare dhe konsiderohet një prej krimeve më të rënda në Europë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Pas përfundimit të luftës, Mladiç u akuzua për krime lufte dhe gjenocid nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë.
Për vite me radhë ai arriti t’i shmangej arrestimit, duke gëzuar mbështetje nga qarqe të fuqishme në Serbi.
Ai jetoi në vende të ndryshme të fshehta dhe për një periudhë të gjatë vazhdoi të shihej nga një pjesë e nacionalistëve serbë si hero.
Ndërkohë, autoritetet ndërkombëtare ofruan edhe 5 milionë dollarë për informacion që do të çonte në kapjen e tij.
Në vitin 2008 u arrestua ish-aleati i tij politik, Radovan Karadžiç. Arrestimi i Mladiçit do të vinte disa vite më vonë.
Në maj 2011, pas rreth 16 vitesh në arrati, autoritetet serbe e gjetën Mladiçin në një shtëpi në një zonë rurale.
Në atë kohë ai ishte 69 vjeç dhe kishte probleme serioze shëndetësore, përfshirë disa goditje në tru.
Ai u ekstradua në Hagë për t’u përballur me drejtësinë ndërkombëtare.
Procesi gjyqësor zgjati disa vite. Gjykata dëgjoi qindra dëshmitarë dhe shqyrtoi mijëra prova.
Në vitin 2017, Mladiç u shpall fajtor për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës. Ai u dënua me burgim të përjetshëm.
Edhe gjatë procesit, Mladiç nuk shfaqi pendesë për krimet për të cilat u akuzua. Në sallën e gjyqit ai reagoi me zemërim ndaj vendimit dhe u largua nga gjykata pasi shpërtheu në protesta. Në vitin 2021, apeli konfirmoi dënimin e përjetshëm.
Edhe pas dënimit, figura e Mladiçit mbetet thellësisht përçarëse në Ballkan.
Për viktimat dhe familjet e tyre, ai është një prej përgjegjësve kryesorë për krimet e luftës dhe gjenocidin e Srebrenicës. Në një pjesë të shoqërisë serbe, megjithatë, ai vazhdon të konsiderohet figurë heroike dhe simbol i nacionalizmit serb.
Në Bosnje dhe Hercegovinë, plagët e luftës janë ende të dukshme. Komunitetet boshnjake dhe serbe vazhdojnë të jetojnë krah për krah në një realitet politik dhe shoqëror të ndërlikuar.
Ratko Mladiç do të mbetet në historinë europiane jo vetëm si komandant ushtarak, por si një prej figurave kryesore të një konflikti që solli masakra, dëbime, kampe, përdhunime dhe gjenocid.
