Rritja e çmimit të karburanteve po ndikon në një sërë sektorësh të ekonomisë shqiptare, duke shtuar kostot e prodhimit, përpunimit dhe transportit. Efektet ndihen veçanërisht në bujqësi, blegtori, industrinë ushqimore, shpërndarjen e mallrave dhe transportin publik.
Ndërsa disa biznese po i përballojnë vetë kostot shtesë, të tjera kanë nisur t’i reflektojnë ato në çmimet e produkteve dhe shërbimeve.
Bujqësia dhe blegtoria ndër sektorët më të prekur
Shtrenjtimi i naftës ka rritur ndjeshëm kostot e mekanikës bujqësore. Tarifat për plugimin e tokës janë rritur nga 1 500 në 2 mijë lekë për dynym, ndërsa ato për frezimin nga 1 200 në 1 500 lekë. Kostot ndikohen gjithashtu nga përdorimi i makinerive të vjetra, parcelizimi i tokës dhe konsumi i lartë i karburantit.
Kjo situatë rëndon fermerët dhe blegtorët, duke ulur konkurrueshmërinë e prodhimeve vendase. Paralelisht, rritja e kostove të transportit dhe vështirësitë në sigurimin e lëndëve të para kanë sjellë një rënie prej rreth 25% të prodhimit të fertilizantëve organikë.
Përpunimi ushqimor përballet me kosto më të larta
Industria e qumështit po përballet me shtrenjtimin e ambalazheve plastike, transportit dhe furnizimeve. Kostoja e ambalazhit plastik është rritur me rreth 15-20%, ndërsa disa prodhues kanë rritur deri në 4% çmimet e qumështit, kosit dhe djathit.
Rritja e kostove po kufizon gjithashtu investimet dhe mundësitë për rritjen e pagave në sektorin e agropërpunimit. Në disa raste, kostot e transportit janë rritur deri në 50%, duke ushtruar presion mbi fitimet e bizneseve dhe punësimin.
Për të lehtësuar barrën mbi konsumatorët, është kërkuar ulja e TVSH-së për produktet ushqimore bazë, si dhe masa të tjera fiskale që do të ndihmonin në uljen e kostove të prodhimit.
Presion edhe mbi prodhuesit dhe distributorët
Prodhuesit e ujit të ambalazhuar dhe të qeramikës po përballen me rritjen e kostove të lëndëve të para, energjisë dhe transportit. Disa biznese kanë zgjedhur të mos i transferojnë menjëherë këto kosto te konsumatorët, duke u përqendruar te përmirësimi i eficiencës dhe investimet teknologjike.
Edhe distributorët e produkteve ushqimore të importuara po përballen me shpenzime më të larta transporti. Megjithatë, forcimi i lekut ka ndihmuar në amortizimin e një pjese të kostove shtesë, duke kufizuar ndikimin e tyre në çmimet e shitjes.
Transporti publik nën presion financiar
Rritja e çmimit të naftës ka shtuar shpenzimet e operatorëve të transportit publik, krahas kostove për mirëmbajtjen, pjesët e këmbimit dhe pagat. Sipas sektorit, kostoja shtesë e karburantit arrin në 50–60 lekë për litër.
Meqë çmimi i biletës urbane në Tiranë mbetet 40 lekë dhe nuk mund të ndryshohet në mënyrë të njëanshme nga operatorët, disa linja kanë reduktuar numrin e autobusëve për të kufizuar shpenzimet. Përballë kësaj situate, kërkohen lehtësime fiskale, kompensime për shërbimet sociale dhe investime në flotë e infrastrukturë.
Një tjetër tarifë pritet t’i shtohet çmimit të naftës
Pavarësisht kostove të larta të karburanteve në Shqipëri, pritet të aplikohet një tarifë shtesë prej 3 lekësh për litër, për financimin e rezervës së sigurisë së karburanteve. Të ardhurat nga kjo tarifë parashikohen të arrijnë rreth 3.75 miliardë lekë, ose afërsisht 40 milionë euro.
Aktualisht, taksat përbëjnë rreth 53% të çmimit final të naftës, duke e vendosur Shqipërinë ndër vendet me barrën fiskale më të lartë në rajon.
Në tërësi, shtrenjtimi i karburanteve po krijon një efekt zinxhir në ekonomi, duke kufizuar fitimet, investimet dhe mundësitë e zgjerimit të bizneseve. Nëse presioni mbi kostot vazhdon, ndikimi mund të bëhet edhe më i dukshëm te çmimet e produkteve dhe shërbimeve, si dhe te fuqia blerëse e konsumatorëve.
