Nga Skënder Minxhozi
Imagjinoni për një çast sikur në projektin e Zvërnecit të mos kishte asnjë një sherr apo pretendim pronësie mbi tokën turistike. Imagjinoni që investitorët me katër miliard euro në duar të vinin e të blinin rregullisht një masë toke e cila ka të gjithë dokumentacionin e saktë, me letra reale gjykatash e kadastrash, e jo me falsifikime dhe grabitje siç po heton edhe drejtësia.
Më tej imagjinoni që territori ku do të zbatohet projekti të mos ishte i rrethuar si një kamp përqëndrimi i kohës së komunizmit dhe sikur rojet e sigurisë të atij territori të mos silleshin me protestuesit sikur të ishin hajdutë të kapur në një shtëpi private duke vjedhur një televizor apo lavatriçe. Imagjinoni sikur të mos kishte as klimë tensioni në Zvërnec dhe as reklamime palësh, por një pritshmëri pozitive plot shpresë për një investim gjigand që do t’i ndryshojë fatin Vlorës dhe të gjithë turizmit shqiptar.
Imagjinoni më në fund, por jo më e parëndësishmja, që edhe qeveria të ishte më transparente dhe komunikuese me publikun. Më së pari me publikun vlonjat e më pas me të gjithë ne të tjerët sepse nuk ndodh shpesh që të ofrohen kaq shumë para për këtë Shqipërinë tonë të varfër. Kemi dëgjuar lloj-lloj dokrrash me miliarda në 35 vite, kemi ëndërruar se do të binte shi jeshil pas vitit ’90 e do të futeshim në Evropë për pesë vjet e shumta! Kemi ëndërruar teksa dëgjonim turlifarë onxhobonxhosh nga bota që na ofronin qiellin e më pas zhdukeshin pa lënë gjurmë pasi kishin nxjerrë ca para nga ky vend i varfër.
Nuk është ky rasti mesa duket në Zvërnec. Nuk është mashtrimi me premtimet për investime, por e kundërta, është vetë përmasa e investimit që tremb më shumë sesa mashtruesit e vegjël të së shkuarës. Dhe kur në një territor kaq të vogël sa Vlora ofrohet për t’u injektuar një masë kaq e madhe parash afërmendsh duhet matur dora dhe duhet frenuar firma pa kryer disa procedura që e gjithë bota demokratike i zbaton në të tilla raste. Përfshirë një fushatë ekstensive shpjegimi, konsultimesh e informimi krahas marrje së garancive se projekti do të përkojë me standartet që i kërkohen. Kështu bëhen punet që të mos ketë pakënaqësi e protesta, por mbi të gjitha, që të ketë pjesëmarrje proaktive të publikut në politika që i japin formë jetës së tyre në territor për dekada, jo vite.
Zvërneci po merr formë si një projekt i madh turistik që potencialisht do të ndryshojë imazhin e vendit, por edhe si një laborator në qiell të hapur në lidhje me debatin kombetar mbi temat e mëdha sociale, ambjentaliste dhe politike të Shqipërisë. Nuk është vetëm një projekt turistik me impakt potencialisht të fuqishëm në jetën e shqiptarëve. Është dhe një lakmues i temperaturës së vendit, shqisave të tij reaguese dhe aftësisë për t’u orientuar për problemet reale edhe kur mbi tryezë ka një premtim disamiliardësh.
Ironia me flamengot, zogjtë shtegëtarë e kafshë të tjera të ligatinave nuk duhet të jetë më një sport cinik shpotish e batutash vulgare e provinciale në diskurin publik shqiptar. Një vend evropian që po nënshkruan një kontratë me Bashkimin Evropian (ku ambjentalizmi është një fe më vete) nuk mund të tregojë këtë shkallë naiviteti ndaj një teme kaq delikate për asete në zhdukje për të cilat bota e qytetëruar tregon maksimumin e seriozitetit dhe kujdesit. Do ta provojmë këtë kur me Brukselin të diskutojmë mbylljen e kapitujve që prekin mjedisin!
Së dyti, në tryezën ku do të derdhen miliarda nuk duhet shkuar me hijen e letrave të trukuara. Pronësia mbi tokën private na ka ndjekur si makth në 35 vjet sa herë kemi dashur ta zhvillojmë këtë vend. Ka qenë një shkak madhor i prapambetjes ekonomike ku ndodhemi. Janë vrarë e prerë breza shqiptarësh, kanë dështuar dhjetra projekte biznesi në çdo cep të Shqipërisë, është ngritur një makineri manipulimi e trukimesh që nis tek kadastrat e zyrat e tjera e përfundon në sirtarë prokurorësh e gjyqtarësh të pistë që kanë marrë miliona për të marrë tokën nga ai që e ka e për t’ja dhënë atij që paguan për ta pasur. Është gjëja më elementare dhe normale që edhe për Zvërnecin të kryhet një verifikim i thellë i pronësisë mbi tokën. Nuk hedh njeri miliarda pa e ditur se ka blerë tokë me letra.
Së treti, e më e rëndësishmja në këtë histori, protestat për Zvërnecin nuk kanë parasysh vetëm Zvërnecin. E kundërta është e vërtetë. Dalja e protestuesve me teza politike, kërkesa për dorëheqjen e Ramës tregon se kjo pjesë e shoqërisë nuk e ka inatin vetëm me ligatinat e rrezikuara të Nartës por shumë më tepër se kaq. Në listë është e gjithë politika e kësaj dekade ndaj zhvillimit turistik të vendit, e shtrirë në të gjithë vijën bregdetare, në parqet e zonat e mbrojtura nga Alpet e deri në Butrint. Nën akuzën e protestuesve është sistemi-Shqipëri , me mënyrën sesi është ndërtuar e po ecën këto dekada.
Shqipëria ka nevojë të zhvillohet e të rrisë kapacitetet e saj turistike, por nuk ka pse ta bëjë këtë duke futur nën trysni të skajshme territorin e saj më të vlefshëm, atë që shtrihet në zonat më të brishta dhe më ekskluzive. Gjetja e një balance mes zhvillimit dhe konservimit është një sport i vështirë dhe një pjesë e shoqërisë shqiptare po na thotë se mendon se menaxhimi ka anuar dukshëm nga zhvillimi pa filtra dhe kufinj.
Me gjerë se kaq, kjo që po ndodh është një përballje mes shumë prurjesh të cilat takohen dhunshëm në bulevardin qëndror të Tiranës. Anarkistë të majtë, të vetëquajtur minoritarë, sovranistë të orës së fundit, persona të manipuluar nga rrjeti, opozitarë të sistemit dhe natyrisht edhe qytetarë të zakonshëm të pakënaqur me qeverisjen dhe përgjithësisht me elitat politike deh me mënyrën sesi po shkojn ë punët e këtij vendi – tashmë ky konglomerat ka një pamje konkrete tek protesta e përditshme, duke mos qenë më vetëm “zhurmë sfondi” që belbëzon në internet apo mjetet e mass medias. Politika duhet të dijë të përballet me këtë realitet të ri ky ka hyrë shoqëria shqiptare.
Fundja politika shqiptare dhe kjo maxhorancë qeverisëse duhet të pranojë sfidën që vjen nga pakënaqësia e shprehur në protesta, qoftë edhe kur shoqërohet apo provokohet edhe nga faktorë të tretë si ndërhyrjet e huaja, manipulimi apo interesat e papastra. Racionalja e protestës është shumë e rëndësishme se pjesa e saj e manipuluar dhe hipokrite.
Sazan-Zvërneci si projekt turistik duhet pranuar dhe ndërtuar paralelisht me ndërtimin e një vetëdijeje të ftohtë e të bazuar mbi arsye, se politika dhe qeverisja nuk mund të veprojnë përjetësisht në vakuum dhe pa oponencë publike. Ato janë përditë nën shqyrtimin dhe nën skepticizmin e opinionit publik. Është një “provim” i vazhdueshëm që nuk mbaron ditën e zgjedhjeve. Fillon atë ditë!
Kjo është një ndër shtyllat mbi të cilat ndërtohen dhe funksionojnë demokracitë liberale sot në Evropë dhe jashtë saj. Aty ku projekte turistike, infrastrukturore apo industriale gjejnë shpesh oponencën e shesheve, shoqërisë civile apo aktorëve të tjerë të rëndësishëm të shoqërisë. Nuk ka ndodhur asnjë tragjedi në thelb. Duhet bashkëjetuar me idenë se çdo gjë në një demokraci është relative, e përkohshme dhe nën diskutim. Ky është ndër kushtet primare të progresit në kontinentin ku jetojmë dhe duam të integrohemi.
