Rusia dhe Kina mund t’i bashkohen një ditë Marrëveshjes Artemis të udhëhequr nga SHBA-të për eksplorimin e hapësirës nëse ndajnë parimet e saj, por sot nuk e bëjnë këtë, tha të mërkurën zëvendësadministratori i NASA-s.
“Nëse një ditë, Rusia dhe Kina do të kishin të njëjtat mendime në ato parime, të cilat nuk i shohim si të tilla tani për tani, atëherë do të kishte një mundësi për t’u bashkuar me Marrëveshjet Artemis”, u tha Matt Anderson gazetarëve në Kongresin Ndërkombëtar Astronautik në Antalia.
Anderson tha se 76 vendet që kanë nënshkruar marrëveshjet ndajnë një “lidhje të përbashkët” të ndërtuar mbi parime të dakorduara për aktivitet të sigurt, transparent dhe të përgjegjshëm në hapësirë.
Moska dhe Pekini po udhëheqin në vend të kësaj një përpjekje rivale, Stacionin Ndërkombëtar të Kërkimeve Hënore, i cili planifikon një bazë të përbashkët kërkimore në Hënë. Disa vende u përkasin të dy grupeve. Disa institucione akademike të nënshkruesve gjithashtu punojnë me projektin e udhëhequr nga Kina.
I pyetur nëse kjo përbënte shqetësim, Anderson tha: “Ajo që bëjnë kombet sovrane varet prej tyre.” Nënshkrimi i marrëveshjeve nuk i ndalon vendet të ndjekin interesat e tyre kombëtare, shtoi ai.
Anderson foli një ditë pasi bashkëkryesoi një takim me dyer të mbyllura të anëtarëve të marrëveshjeve me Gjeneral Major Roberto Melgar Sheen, drejtor i agjencisë hapësinore të Perusë, CONIDA. Anderson tha se morën pjesë pak më shumë se 40 vende.
Melgar Sheen tha se pjesëmarrësit arritën një marrëveshje mbi mbeturinat hapësinore. Ata diskutuan gjithashtu edhe për mbeturinat në sipërfaqen hënore.
“Hapi i parë për të ndaluar mbeturinat hapësinore, ose për t’u marrë me mbeturinat hapësinore, është të ndalojmë krijimin e tyre”, tha Anderson.
I pyetur në lidhje me shqetësimet në lidhje me armët në hapësirë, Anderson tha se marrëveshjet mbulojnë aktivitetet civile hapësinore. Ai tha se çështjet ushtarake i përkasin organeve të sigurisë kombëtare të secilit vend.
“Për ne në Shtetet e Bashkuara, kjo është Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara dhe Komanda Hapësinore e Shteteve të Bashkuara. Ajo në të cilën përqendrohet Marrëveshja Artemis është sektori i hapësirës civile”, tha ai. “Askush nuk dëshiron luftime kinetike në hapësirë. Ne jemi për eksplorim paqësor.”
Anderson tha gjithashtu se studentët nga vendet anëtare do të jenë në gjendje të ndjekin një Akademi të re Hapësinore të SHBA-së, një universitet civil katërvjeçar. Presidenti i SHBA-së Donald Trump urdhëroi krijimin e saj në gusht dhe Anderson tha se studentët e parë priten në verën e vitit 2028.
Ai tha se vendet anëtare janë të etura të kontribuojnë në bazën e planifikuar të NASA-s në Hënë. Kontributet mund të variojnë nga satelitë të vegjël të njohur si CubeSats deri te inxhinierët në ekipet e industrisë amerikane që ndërtojnë anije uljeje dhe roverësh.
Gjermania do të organizojë seminarin e ardhshëm vjetor të marrëveshjeve në vitin 2027, tha Anderson.
Melgar Sheen tha se seminari i këtij viti në Lima, i pari në Amerikën Latine, përdori simulime dhe ushtrime në tavolinë për të testuar parime të tilla si mosndërhyrja, ndërveprimi dhe ndarja e të dhënave. Ai tha se Peruja shpreson të marrë pjesë në misionet e ardhshme hënore, ndoshta së bashku me vendet e tjera të Amerikës Latine.
“Ne besojmë fuqimisht se e ardhmja e eksplorimit hënor dhe të hapësirës së thellë duhet të udhëhiqet nga transparenca, qëndrueshmëria, ndërveprimi dhe përfshirja”, tha ai.
Të lançuara në vitin 2020 nga SHBA-ja dhe shtatë vende të tjera, Marrëveshjet Artemis janë një sërë parimesh jo-detyruese për eksplorimin paqësor të Hënës, Marsit dhe më gjerë. Ato bazohen në Traktatin e Hapësirës së Jashtme të vitit 1967. Turqia e nënshkroi në gusht.
Marrëveshjet lidhen me programin Artemis të NASA-s. Misioni i saj Artemis II transportoi astronautë rreth Hënës në prill, fluturimi i parë hënor me ekuipazh në më shumë se 50 vjet.
