Mungesa e fuqisë punëtore në turizëm, ndërtim dhe sektorë të tjerë po detyron vendet e Ballkanit të rekrutojnë punonjës nga Nepali, Filipinet, Vietnami dhe Indonezia, ndërsa Shqipëria ka nënshkruar marrëveshje të reja me Vietnamin dhe Indonezinë.
Për tre dekada, vendet e Ballkanit kanë qenë kryesisht eksportuese të fuqisë punëtore drejt ekonomive më të zhvilluara.
Tashmë, për shkak të emigracionit, rënies së popullsisë dhe kërkesës në rritje për punonjës, vendet e rajonit po i drejtohen gjithnjë e më shumë Azisë për të plotësuar nevojat e tregut të punës.
Sipas një analize të “bne IntelliNews”, Shqipëria dhe Kroacia janë ndër vendet që po e ndjekin këtë tendencë.
Shqipëria ka nënshkruar brenda pak ditësh marrëveshje me Vietnamin dhe Indonezinë për rekrutimin e punonjësve të huaj, ndërsa vijojnë negociatat edhe me Filipinet.
Kërkesa për punonjës të huaj në Shqipëri lidhet kryesisht me sektorët e turizmit, hotelerisë, ndërtimit, prodhimit, bujqësisë dhe transportit. Sipas të dhënave të cituara në analizë, Vietnami vlerëson se Shqipërisë i nevojiten rreth 20 mijë deri në 30 mijë punonjës të huaj.
Marrëveshja me Vietnamin, e nënshkruar më 29 korrik, parashikon trajtim të barabartë për punonjësit sa i përket pagave, kushteve të punës dhe përfitimeve sociale.
Punëdhënësit shqiptarë do të duhet gjithashtu të mbulojnë kostot e rekrutimit dhe udhëtimit të punonjësve para nisjes së tyre drejt Shqipërisë.
Një ditë më pas u nënshkrua edhe një memorandum me Indonezinë, ndërsa zbatimi i marrëveshjes synohet të nisë deri në fund të vitit 2026.
Shqipëria ka vendosur më herët objektivin për të sjellë rreth 40 mijë punonjës të huaj, ndërsa aktualisht numri i tyre është shumë më i ulët, rreth 15 mijë. Çdo vit lëshohen rreth 12-15 mijë leje pune, kryesisht për sektorët e ndërtimit, hoteleve dhe turizmit.
Ndërkohë, Kroacia paraqet një shembull më të avancuar të këtij transformimi. Numri i punonjësve të huaj në vend është rritur ndjeshëm vitet e fundit, ndërsa punonjësit nga Nepali janë bërë një prej grupeve më të mëdha të fuqisë punëtore të huaj.
Në vitin 2024, Kroacia lëshoi rreth 206.500 leje qëndrimi dhe pune, ku rreth 75 mijë ishin për sektorin e ndërtimit, 56 mijë për turizmin dhe hotelerinë dhe rreth 28.500 për industrinë.
Punonjësit nga Nepali përbënin rreth 35.600 leje, duke iu afruar grupit tradicionalisht më të madh, atij nga Bosnja dhe Hercegovina.
Fenomeni lidhet drejtpërdrejt me krizën demografike të rajonit. Kroacia ka humbur rreth një të pestën e popullsisë që nga pavarësia, ndërsa gjashtë vendet e Ballkanit Perëndimor kanë humbur rreth 2.5 milionë banorë në dy dekada. Më shumë se një në pesë qytetarë të rajonit jeton tashmë jashtë vendit.
Edhe Shqipëria po përballet me të njëjtin problem. Emigrimi i lartë dhe rënia e fuqisë punëtore po ndodhin në një kohë kur ekonomia po kërkon më shumë punonjës, veçanërisht për shkak të zhvillimit të turizmit, ndërtimit dhe projekteve infrastrukturore.
Në Shqipëri, punëdhënësit raportojnë mungesa të profesionistëve si muratorë, elektricistë, hidraulikë, saldatorë dhe marangozë.
Megjithatë, rekrutimi i punonjësve nga Azia sjell edhe sfida të reja. Një prej tyre është rreziku që Shqipëria të përdoret si vend tranziti nga punonjësit që synojnë të shkojnë më pas drejt vendeve të tjera të Bashkimit Evropian.
Sipas specialistëve të migracionit të cituar në analizë, disa punonjës aziatikë mbërrijnë në Shqipëri me kontrata të rregullta pune, por largohen pas disa muajsh.
Një tjetër sfidë lidhet me integrimin dhe mbrojtjen e të drejtave të punonjësve. Eksperienca e Kroacisë tregon se rritja e shpejtë e numrit të punonjësve të huaj duhet të shoqërohet me kontrolle më të forta mbi agjencitë e rekrutimit, mbrojtje të të drejtave në punë dhe politika integrimi.
Kështu, ndërsa vendet e Ballkanit po përpiqen të plotësojnë boshllëqet e krijuara nga emigrimi i qytetarëve të tyre, rajoni po shndërrohet gradualisht nga eksportues i fuqisë punëtore në një destinacion për punonjës nga Azia.
Për Shqipërinë, sfida tashmë nuk është vetëm të sjellë punonjës të huaj, por edhe të krijojë kushtet që ata të qëndrojnë dhe të integrohen në tregun vendas.
