Nga Eljanos Kasaj*
Vitet 1980 në Kinë, të njohura ndryshe is periudha e “Reformave dhe Hapjes”, përveç se shënuan ndryshime rëndësishëme drejt liberalizimit ekonomik të iniciuar prej udhëheqësit reformator kinez Deng Xiaoping, e cila do të çonte edhe në krijimin e Zonave të para Ekonomike Speciale (ZSE) në qytetin e Shenzhenit, si dhe hapjen e tregjeve kineze për investime nga kompanitë dhe sipërmarjet e huaja (amerikane, gjermano-perëndimore, britanike, franceze, etj)-shenjuan gjithashtu edhe suksese historike në zbulimet arkeologjike(si zbulimi artefakteve të Mbretërisë misterioze dhe të përparuar Shu), të cilat ndihmuan që të hidhet dritë mbi zhvillimin mbreslënës të qytetërimit antik kinez dhe të popujve të ndryshëm që sot vijojnë ende të banojnë në tokat e pasardhësve të tyre në Kinë, duke i dhënë gjithashtu këtyre viteve emrin “Periudha e Artë” e arkeologjisë kineze.
Po gjatë kësaj periudhe, kur u duk se shkenca gjithashtu kishte triumfuar mbi pluhurin e kohës, në filluan të përfliten legjenda dhe histori fantastike në në lidhje me fshatra të largëta, të izoluara prej botës, të cilat ende jetonin si paraardhësit e tyre, pa pasur asnjë kontakt me botën moderne, si fiset e izoluara indigjene në xhunglat e thella të Amazonës.
Një nga historitë më të çuditëshme dhe të mistershme, i referohet një fshati të paemërt dhe të izoluar, të zbuluar nga një profesor i huaj (ndonjëherë të cituar si arkeolog ose antropolog), gjithashtu i paemër-banorët e të cilit jetonin, vepronin dhe flisnin sikur të ishin ende në Dinastinë Qin (221–206 p.e.s.).
Sipas historisë, fshatarët thuhet se ishin pasardhës të njerëzve që kishin ikur nga puna e detyruar nën Perandorin Qin Shi Huang (Perandori i parë i Kinës dhe themeluesi i dinastisë Qin) për të ndërtuar Murin e Madh mbi 2,200 vjet më parë, dhe se ata ende ruanin gjuhën, doket, zakonet dhe veshjet e Epokës Qin.
Gjatë takimit të tyre me profesorin e huaj, fshatarët e pyetën vizitorin duke komunikuar në një formë arkaike të gjuhës mandarine apo me anë hieroglifeve të lashta të Epokës Qin: “A është ende gjallë Qin Shi Huang?” dhe “A është Muri i Madh ende duke u ndërtuar?”…
Mesa duket fshatarët besonin se Perandori Qi Shi Huang ishte i pavdekshëm dhe qenë plotësisht të pavetëdijshëm se dinastitë perandorake kishin ndryshuar për më shumë se 2,000 vjet!
Pas këtij takimi të banorëve me profesorin e huaj, historia mbulohet sërisjmi me një vello misteri dhe asgjë nuk dihet më për fshatin e paemërt të ngrirë në kohë. Disa thonë se historia e tij është thjesht një legjend urbane, si shumë histori të çuditëshme dhe misterioze që dolën në dritë gjatë zbulimeve arkeologjike në vitet 1980, të cilat media(sidomos media e huaj e etur për lajme sensacionale) dhe agjencitë e marketingut i ktheu në atraksione turistike për të tërhequr turistë kurioz dhe studiues të interesuar në qytetërimet e pakta të izoluara që ende egzistojnë sot.
Por, kur hedhim një sy në informacionet e ndryshme që na vijnë prej kollonave gri të artikujve të gazetave të kohës, mund të vërejmë se këto legjenda urbane ose histori fantastike mbi qytetërime të izoluara nuk qenë edhe aq të mistershme ose pjellë e frymës komercialiste të kohës.
Vitet 1980 ishin një kohë kur falë aksesit në teknologjitë moderne perëndimore dhe aplikimit të programeve qeveritare që synonin modernizimin e vendit, shumë fshatra të largëta, tradicionale apo edhe nëntokësore (si ato në Henan) po bëheshin gjithmonë e më të njohura dhe ku studiuesit zbuluan që disa prej tyre ende praktikonin zakone dhe tradita që kishin ndryshuar shumë pak gjatë shekujve.
Por, pavarësisht faktit se sot historia e misterioze e fshatit të paemërt dhe banorëve të tij antik është kthyer më shumë në një legjend urbane se sa një inciativë atropologjiko-arkeologjike(të paktën me aq informacione sa kemi në dispozicion)-ajo na mëson diçka fort të rëndësishme: pavarësisht se sa të zhvilluar mendojmë që jemi sot, historia e qytetërimit njerëzor duket se ka ende plot surpriza për të na mësuar dhe plot pikëpyteje që ende presin përgjigje.
*Fakulteti i Shkencave Politike. Universiteti i Wroclaw (Uniwersytet Wrocławski), Poloni
