Nga Liridona Beqiri
Nëse ndonjëherë ka pasur një moment për të nxjerrë në pah absurditetin e diplomacisë moderne, ishte spektakli i takimit midis Zelensky – Trump në Zyrën Ovale. Ndonëse Shtëpia e Bardhë, shpesh një vend i pushtetit dhe diplomacisë, ishte bërë skena për një ngjarje që ndërthurte dramën gjeopolitike, teatrin politik dhe lojën e shahut me aksione të larta, në një i takimi që mund të kishte ekzistuar vetëm në qoshet më surrealiste të këtij teatri gjeopolitik.
Për Trump si një mjeshtër i momentit, kjo ishte një shfaqe e tij duke përqafuar rolin e tij si paqebërësi më jokonvencional në botë, me një pretendim të guximshëm duke përdorur markën e tij të veçantë të taktikave dhe bindjes së negociatave, vrazhdësinë diplomatike të të pushtuarit sipas nevojës. Një lider që përpiqet të luajë një lojë globale duke maskuar të metat dhe dështimet e qenësishme të qasjes së tij me gjeste të ndezura.
Ndërkaq për Zelensky, një besimtar i fundit i vërtetë në diplomaci, ky moment nuk ishte thjesht një mundësi, por një lojë e dëshpëruar.
Zelensky u gjend i gozhduar politikisht edhe pse bota e ka parë sfidën e agresionit rus, gatishmërinë e tij për të sfiduar normat ndërkombëtare dhe përdorimin e shkathët të levave ushtarake dhe diplomatike për të arritur qëllimet e saj. Një komunikues me përvojë, përmes tonit diplomatik për të neutralizuar çdo fërkim të mundshëm, ai mund ta kishte bërë takimin më pak një përballje transaksionale dhe më shumë për shfaqjen e unitetit përballë agresionit rus. Është një veprim i ndërlikuar balancues, por në botën e diplomacisë së aksioneve të larta, ndonjëherë mënyra më e mirë për të fituar është të mos përfshihesh fare në betejë. Ishte një mundësi për të manovruar Trumpin me hir, duke e mbajtur fokusin në mbijetesën e Ukrainës dhe mbështetjen që ajo kërkon kaq urgjentisht.
Sdomend që Trump po luante thjesht me pikat e tij të forta – dhuntia e tij për dramatiken, aftësia e tij për të kthyer gjithçka në një cirkmediatik dhe një show off për të ndërmjetësuar një paqe historike.
Një gjë është e qartë, Zelensky dëshiron paqe, Putini dëshiron siguri dhe Trump dëshiron të jetë heroi i orës. Në një moment përcaktues i këtij takimi me gjeste madhështore diplomatike, zbehet sfondi i zhurmës që përcakton paqen e vërtetë gjeopolitike. Ndërsa politika e jashtme e Trump shpesh ndihej sinjë lojë e “kush mund t’i bëjë lajka më shumë Putinit”, ka një kontradiktë të qartë në qendër të qasjes së tij kur bëhet fjalë për Ukrainën, angazhimi me Rusinë në njërën anë dhe pesha e pasojave të braktisjes së vërtetë të Ukrainës në mëshirën e Putinit. Fakti i të qënurit presidenti që la Ukrainën të bjerë e që lejoi Rusinë të pushtoj territorin, të shkatërroj jetët dhe kërcënon NATO-n, padyshim do të ishte politikisht, moralisht dhe historikisht e papranueshme për këdo në Zyrën Ovale.
Një nga gjërat e para që del jashtë në lidhje me takimin mes Zelensky dhe Trump është lloji i takimit të tillë publik. Kur trajtohen çështje të tilla me peshë si lufta, sovraniteti kombëtar, integriteti territorial, logjike që duhej të ishte takim i mbyllur ku liderët do diskutonin nuancat e strategjisë dhe pozicionet, larg syrit të kamerave. Zelensky nuk ishte vetëm një mysafir në Zyrën Ovale, ai po përfaqësonte një komb të rrethuar, një vend që kishte humbur tashmë qindra mijëra jetë dhe sasi të pallogaritshme territori, pajisje ushtarake dhe trashëgimi kulturore. Kjo nuk ishte një situatë që kërkonte spektakël mediatik por një krizë që kërkonte diplomaci të qetë, strategji afatgjatë dhe mbështetje të palëkundur.
Si një udhëheqës i kohës së luftës, Zelensky ka qenë i jashtëzakonshëm në aftësinë e tij për të lundruar në media, për të projektuar qëndrueshmërinë dhe për të mobilizuar mbështetjen ndërkombëtare. Por si ulur në këtë takim, ai kishte një ekuilibër të vështirë për të arritur.
Një nga arsyet që ky takim u njie kaq i pazakontë ishte nderimi i pashprehur, por i dukshëm, që Trump i bënte Putinit dhe Rusisë. Një hije ruse e ndjerë në takim dhe Putini si karta e egër e Trumpit në atë tavolinë, bëri që nga kjo optikë të lihet përshtypje që lidhjet e Trump me Rusinë ishin më të thella se sa ishte pranuar ndonjëherë publikisht. Respekti publik i Trump për Putinin dhe hezitimi i tij për të mbështetur me vendosmëri Ukrainën, veçanërisht në një moment kaq vendimtar, u ndje sigrusht i dhimbshëm për kauzën e Zelenskit.
Ky takim dhe sjellja e Trump nuk dobësoi vetëm pozicionin e Zelenskit, por gjithashtu theksoi një të metë të dukshme në qasjen e tij ndaj politikës së jashtme, duke i dhënë përparësi aleancave personale mbi nevojat e vërteta të kombeve në krizë. Përpjekjet e Trump për ta strukturuar diskutimin si një”marrëveshje biznesi” dhe jo si një luftë ekzistenciale për sovranitetin e Ukrainës lanë një shije të hidhur. Kjo nuk ishte vetëm një çështje e thjeshtë diplomacie por ishte një pasqyrim i mënyrës sesi i gjithë botëkuptimi i Trump formëson politikën e tij të jashtme dhe imponim të një rendi të ri botëror, jo fortë për të dëshiruar.
Në fakt, nuk janë të rastësishme opsesionet fotografike mbi ruajtjen e paqes në politikën e jashtme të Trump. E thënë kjo nga një paralelizëm i këtij takimi me atë të para disa viteve mes Kryeministrit të Kosovës Avdullah Hoti dhe presidentit të Serbisë Aleksandër Vuçiq, ku siç vuri në dukje edhe vetë Robert O’Brien në atë kohë, që objektivi kryesor për Shtëpinë e Bardhë nuk ishte domosdoshmërisht suksesi i bisedimeve, por perceptimi i suksesit. Trump, duke u përballur me fushatën e tij të rizgjedhjes, padyshim kishte nevojë për një fitore në politikëne jashtme, edhe nëse ishte vetëm për shfaqje. Zelensky, duke u përballur me situatën e rëndë në Ukrainë, dhe Vuçiç- Hoti, në mes të një ngërçi të tensionuar politik, ishin në thelb pengje në një spektakël më të madh të vazhduar. Strategjia e Trump u tregua e njejtë, të sigurojë lëvizje të mjaftueshme, duke shmangur me kujdes çdo ngritje të rëndë ose kompromis të vështirë që mund të prishin përpjekjet e tij për marrëdhëniet me publikun. Një paralele ironike midis takimeve Trump-Zelensky dhe Trump-Vuçiç/Hoti është se të dyja ishin ngjarje të profilit të lartë me pak ose aspak rezultate domethënëse.
Duhet thënë se roli rus ndjehet në të dyja skenaret. Në Ballkan, Rusia ka mbështetur prej kohësh qëndrimin e Serbisë kundër Kosovës dhe çdo “bashkëpunim ekonomik” apo “dialog” midis Vuçiqit dhe Hotit nuk kishte gjasa të ndikojë në interesat e Moskës në rajon. Administrata e Trump, pavarësisht se bëri thirrje për dialog, kurrë nuk shtyu me të vërtetë një zgjidhje që do të anashkalonte ndikimin e Rusisë në secilin skenar.
Të dyja takimet mund të cilësohen si suksese pa substancë të politikës së jashtme të Trump, qoftë lufta e Zelenskit për mbijetesën e Ukrainës apo procesi i brishtë i paqes ndërmjet Kosovës dhe Serbisë. Ai qartë i kthehu ato në një shfaqje me skenar të diktuar e të mirëmenduar.
