Duket çështje e laboratorëve të kimisë, por sot, “tokat e rralla” janë ngjitur në qendër të diplomacisë botërore.
Nëse në shekullin e kaluar konflikte kishte vetëm për naftën, sot po përhapen gjithnjë e më shumë për këto minerale.
Arsyetimi është i thjeshtë: pa to, jeta jonë moderne ndalon. Smartfonët tanë nuk do të ndizeshin. Makinat elektrike nuk do të lëviznin dhe sistemet më të avancuara të mbrojtjes do të ishin të papërdorshme.
Vëmendja u rikthye fuqishëm me rikthimin e Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë. Presidenti amerikan e ka bërë sigurimin e këtyre mineraleve prioritet kombëtar.
Për Trump, kjo nuk është thjesht tregti, por mbijetesë ekonomike dhe çështje pavarësie kombëtare. Ai kërkon që Amerika të mos varet më nga rivali i saj i madh, Kina.
Kjo garë ka nisur një lloj “ethesh ari” të kohëve moderne, ku çdo shtet po kërkon të sigurojë rezervat e veta.
Pse Presidenti Trump po këmbëngul kaq shumë? Që pas fitores së mandatit të dytë, lëvizjet e tij kanë qenë agresive. Ai ka hedhur sytë nga vende që dikur nuk konsideroheshin burime minerare.
Në Ukrainë, interesi i tij nuk është vetëm gjeopolitik. Trump ka sugjeruar se mbështetja amerikane mund të shkëmbehet me qasje në mineralet e ralla të këtij vendi.
Ukraina zotëron rreth 5% të rezervave botërore të lëndëve të para kritike.
Po ashtu, dëshira e tij e vjetër për të blerë Groenlandën lidhet pikërisht me pasurinë nëntokësore. Groenlanda fsheh depozita masive që mund të thyenin monopolin kinez.
Për Uashingtonin, kontrolli i këtyre mineraleve do të thotë fuqi. Pa to, industria e teknologjisë dhe ajo ushtarake amerikane mbeten peng i vendimeve të Pekinit.
Çfarë janë ekzaktësisht këto minerale? Bëhet fjalë për një grup prej 17 elementesh metalike. Edhe pse quhen “të rralla”, ato gjenden kudo në koren e tokës.
Problemi është se ato gjenden të shpërndara dhe është shumë e vështirë t’i nxjerrësh e t’i pastrosh.
Shërbimi i tyre është i pazëvendësueshëm. Për shembull, Neodimi përdoret për të krijuar magnetë super të fuqishëm që bëjnë motorët e makinave elektrike të jenë të vegjël por shumë efikasë.
Lantani është ai që bën të mundur punën e baterive të makinave hibride dhe lenteve të kamerave.
Pa këto minerale, nuk do të kishim internetin e shpejtë, pasi ato janë pjesë e fibrave optike. Në mjekësi, pajisjet e rezonancës magnetike që shpëtojnë jetë, funksionojnë falë tyre.
Ato janë përbërësit sekretë që e bëjnë teknologjinë më të lehtë, më të shpejtë dhe më të zgjuar.
Kush e kontrollon këtë pasuri sot? Përgjigjja e shkurtër është: Kina. Pekini ka luajtur një lojë afatgjatë. Për 30 vjet, ata investuan në teknologjinë e përpunimit ndërsa Perëndimi i mbylli minierat e tij për shkak të ndotjes.
Sot, Kina kontrollon rreth 70% të prodhimit dhe mbi 85% të përpunimit global. Kjo i jep asaj një “çelës” me të cilin mund të bllokojë botën. Kur marrëdhëniet mes SHBA dhe Kinës tensionohen, Pekini kërcënon me kufizimin e eksporteve.
Kjo ka krijuar një alarm në industrinë e vendeve të zhvilluara. Nëse Kina ndalon furnizimin, prodhimi i makinave elektrike dhe mikrootipave në Evropë dhe SHBA do të ndalonte brenda pak javësh.
Kjo varësi konsiderohet tani si “thembra e Akilit” për ekonominë globale.
Kjo garë nuk po kalon pa konflikte. Përveç luftës tregtare SHBA-Kinë, tensione po shfaqen kudo. Në Afrikë, vende si Kongo dhe Madagaskari janë bërë fusha beteje për ndikim.
Kompanitë kineze dhe ato perëndimore po luftojnë për të siguruar të drejtat e minierave.
Në Evropë, vendet si Suedia dhe Finlanda po tentojnë të hapin miniera të reja. Por këtu nis një tjetër konflikt: ai me mjedisin.
Nxjerrja e këtyre mineraleve prodhon mbetje toksike dhe radioaktive. Qytetarët duan teknologji të gjelbër, por shpesh nuk duan një minierë në oborrin e tyre.
Mineralet e rralla po vizatojnë hartën e re të fuqisë botërore. Ato nuk janë thjesht gurë nëntokësorë, por instrumente politike.
Kush zotëron teknologjinë për t’i nxjerrë dhe pastruar ato, do të jetë udhëheqësi i vërtetë i ekonomisë së nesërme. Bota po lëviz drejt një epoke ku pasuria e një kombi nuk do të matet më me ar, por me këto metale të hirta e të rralla.
