Mëlçia është një nga organet më punëtore të trupit të njeriut: ajo filtron gjakun, metabolizon lëndët ushqyese, neutralizon toksinat dhe rregullon metabolizmin e yndyrave dhe sheqernave. Megjithatë, kur dëmtohet, rrallëherë jep dhimbje, të paktën në fazat e para, ndaj shpesh neglizhohet.
Pikërisht për shkak të rolit të saj jetik, mëlçia meriton më shumë vëmendje, veçanërisht kur bëhet fjalë për të ashtuquajturën mëlçi e dhjamosur, sëmundja më e përhapur e mëlçisë në botë.
Sot kjo patologji njihet me një emër të ri: sëmundja e mëlçisë steatozike e shoqëruar me disfunksion metabolik (MASLD), një term që ndihmon për të kuptuar më mirë shkaqet dhe rreziqet e saj.
Çfarë është MASLD?
MASLD karakterizohet nga grumbullimi i tepërt i yndyrës në qelizat e mëlçisë, i shoqëruar me çrregullime metabolike. Më parë njihej si NAFLD (steatozë hepatike joalkoolike), për të theksuar se alkooli nuk është shkaku kryesor.
Sipas mjekëve, diagnoza e MASLD vendoset kur, përveç yndyrës në mëlçi, është i pranishëm të paktën një faktor rreziku kardiometabolik, si:
- mbipesha ose obeziteti abdominal
- diabeti ose prediabeti
- tensioni i lartë i gjakut
- nivele të larta të kolesterolit ose triglicerideve
Sindroma metabolike, një problem i përhapur
Në Itali, më shumë se 2 në 10 persona vuajnë nga sindroma metabolike, ndërsa pas moshës 60 vjeç kjo shifër kalon 40%. Sindroma metabolike përfshin një kombinim çrregullimesh si obeziteti abdominal, rezistenca ndaj insulinës, diabeti i tipit 2, dislipidemia dhe hipertensioni.
Prania e të paktën tre prej këtyre faktorëve mjafton për vendosjen e diagnozës. Personat e prekur kanë rrezik dyfish më të lartë për sëmundje kardiovaskulare dhe vdekje, si dhe pesë herë më shumë gjasa për të zhvilluar diabet të tipit 2.
Shifrat alarmante
Në nivel global, 30-40% e popullsisë adulte vuan nga mëlçia e dhjamosur. Rreth 80% e pacientëve me MASLD janë mbipeshë ose obezë, ndërsa 60-70% kanë dislipidemi, 50% hipertension dhe rreth 60% prediabet ose diabet të tipit 2.
Kur sheqeri kthehet në yndyrë
MASLD zhvillohet kur mëlçia përballet me më shumë yndyra sesa mund të përpunojë. Kjo ndodh si pasojë e:
- mbërritjes së sasive të mëdha të acideve yndyrore nga ushqimi dhe indi dhjamor
- konsumimit të tepruar të sheqernave, veçanërisht glukozës dhe fruktozës, që gjenden në pijet e ëmbla dhe ushqimet ultra-të përpunuara
Mëlçia i shndërron këta sheqerna në yndyrë përmes një procesi të quajtur lipogjenezë de novo, duke shtuar më tej depozitimin e yndyrave në qelizat hepatike.
Simptomat dhe diagnoza
Në shumicën e rasteve, MASLD nuk shoqërohet me simptoma të qarta. Disa pacientë mund të ndjejnë lodhje, plogështi ose shqetësim në anën e djathtë të barkut. Rreth 50-60% kanë zmadhim të mëlçisë.
Rreziku kryesor është se sëmundja mund të përparojë në heshtje. 15-40% e pacientëve mund të zhvillojnë MASH (steatohepatit i shoqëruar me disfunksion metabolik), një formë më e rëndë që çon në inflamacion, fibrozë, cirrozë dhe rrit rrezikun për kancer të mëlçisë.
Pse duhet vepruar menjëherë?
Sipas specialistëve, humbja e 7-10% të peshës trupore përmirëson steatozën në më shumë se gjysmën e rasteve, ndërsa një rënie mbi 10% mund të çojë në përmirësim të ndjeshëm të MASH dhe fibrozës.
Trajtimi bazohet kryesisht në:
- dietën mesdhetare (fruta, perime, drithëra integrale, peshk, vaj ulliri)
- kufizimin e ushqimeve të përpunuara, sheqernave dhe alkoolit
- aktivitet fizik të rregullt (150 minuta ushtrime të moderuara në javë)
Menaxhimi i obezitetit, diabetit, kolesterolit dhe tensionit të lartë është thelbësor, pasi shkaku kryesor i vdekjes tek pacientët me MASLD janë sëmundjet kardiovaskulare. Aktualisht po studiohen edhe terapi të reja medikamentoze. Në SHBA janë miratuar tashmë resmetirom dhe semaglutide, me rezultate premtuese në uljen e inflamacionit dhe përmirësimin e fibrozës së mëlçisë.
