Nga Ardian Vehbiu
Folk-etimologun A. Dalipaj e kanë ftuar edhe herë të tjera në studion e emisionit “ABC e mëngjesit”, të drejtuar nga Enkel Demi, Edi Oga dhe Fabjola Demirneli – duke parashtruar atje hipotezat e tij etimologjike, për informimin dhe argëtimin e publikut.
Por para pak ditëve performimi i tij në atë emision arriti një kulm të ri, me interpretimin e emrit Elbasan, i cili u prit me të qeshura të mëdha dhe hilaritet më parë në studio dhe pastaj anembanë rrjetit. Ajo që ndodhi në emision konfirmoi – të paktën për mua – se Dalipajn po e ftojnë në televizion për të argëtuar njerëzit.
Duke gjykuar nga reagimet e anonimëve në rrjet dhe në komentet e portaleve, këtyre nuk u pëlqeu jo metoda “etimologjike” e A.D., dhe as fakti që një etimolog amator del t’i shpjegojë arritjet e tij në TV, por thjesht asocimi i emrit Elbasan me mbiemrin “i qelbur” dhe foljen “qelb”, nëpërmjet formës së rindërtuar Qelbasan.
Po ta kish shpjeguar A.D. emrin Elbasan nëpërmjet ndonjë rrënje si *Alb/Elb, dhe *Albas dhe ta kish lidhur me “Albasit” pellazgë, me siguri rrjetin do ta kish përmbytur ngazëllimi.
Në fakt, zemërimi i publikut – prej të cilëve një pjesë e madhe u deklaruan si nga Elbasani – nuk kish të bënte me teatrin komik të etimologjizimit në televizion, por me poshtërimin e perceptuar që iu bë Elbasanit dhe përdhosjes së “krenarisë elbasanase”.
Çfarë më lë të kuptoj se prej dijetarëve artistë, si A.D., publiku pret jo të vërtetën, por lëmimin e sedrës lokale (të maskuar si sedër kombëtare) dhe evidentimin e lashtësive dhe primateve shqiptare anembanë botës.
Emisione si “ABC e mëngjesit”, që dashur pa dashur i ushqejnë këto pritje dhe parazitojnë me to, po funksionojnë si mejhane ngushëllimtare të padijes sonë kombëtare.
Në parim, etimologjia nuk duhet të synojë as të ngrejë, as të ulë gjë; dhe A.D. është në të drejtën e vet që ta nxjerrë emrin Elbasan nga një formë e rindërtuar Qelbasan. Shembuj me emra vendesh, që janë bazuar në veçori ose karakteristika të padëshiruara, gjenden me okë, pavarësisht sa u pëlqen ndjekësve dhe dashamirësve të “ABC-së së mëngjesit”.
A.D. gabon jo sepse kërkon të vërë lidhje mes Elbasan dhe fjalës Qelb, por sepse si edhe herë të tjera vendos – me vetëdije apo nga padija – që të shpërfillë gjithçka është thënë e shkruar deri më sot, nga etimologë, historianë dhe dijetarë të tjerë, për prejardhjen e emrit Elbasan dhe historinë e atij qyteti.
Kjo shpërfillje – e pafalshme për dikë që kërkon ta mbajnë për “etimolog” – e tregon haptazi se A.D. preferon t’i qaset historisë së fjalëve me zellin edhe etikën e një artisti shëtitës, që kërkon të habitë njerëzit që ka rrotull, madje edhe duke e provuar dorën me krijim fjalësh të reja (që e sjellin etimologjinë e tyre me vete dhe konfirmojnë teorinë e tij të “embriomorfemave”). Ai mbetet po aq larg dijes historike-gjuhësore, sa ç’mbetet emisioni “ABC e mëngjesit” larg seriozitetit ndaj të ftuarve të vet dhe shikuesve që ka.
Tashmë është bërë sport i pranuar nga talk show-t televizivë, që të merren në studio folk-etimologë dhe folk-historianë dhe t’u jepet hapësirë e bollshme për të shpalosur hipotezat dhe teoritë e tyre. A.D. është vetëm njëri prej tyre, dhe pas incidentit me Qelbasanin, jo doemos më i adhuruari nga tifozeritë.
