Fillimisht erdhën shantazhet dhe kërcënimet me vdekje për ta detyruar të bashkëpunonte. Më pas nisën një sërë detyrash, secila më e errët se tjetra: të spiunonte aktivistët e tjerë, të nxirrte informacione personale nga artistë që kundërshtonin regjimin dhe, në fund, të ndihmonte në një plan për rrëmbimin dhe vrasjen e një kundërshtari të Kremlinit.
Kështu e përshkroi Rita Flores, një artiste dhe aktiviste 29-vjeçare ruse dhe ish-anëtare e kolektivit Pussy Riot, mënyrën se si u rekrutua dhe u mbajt për tre vjet nën kontroll nga oficerë të shërbimit rus të sigurisë FSB. Bashkëpunimi përfundoi vetëm pasi ajo u largua nga Rusia muajin e kaluar.
Flores bëri publike detajet e bashkëpunimit të saj në një video-bisedë me avokatin e saj, Dmitry Zakhvatov, e publikuar vetëm pak ditë pasi ajo u largua nga Rusia, në fund të gushtit. Ajo tha se vendosi të flasë hapur me shpresën që edhe persona të tjerë në situata të ngjashme të marrin kurajë për të ndërprerë lidhjet me FSB-në.
Flores, e njohur gjithashtu si Margarita Konovalova, është lidhur me Pussy Riot që prej vitit 2020, kur u arrestua pas një performance pranë Kremlinit. Ajo kishte kaluar disa periudha të shkurtra në burg dhe ishte vënë nën survejim, ndërsa shtëpia e saj ishte kontrolluar në disa raste. Presioni u shtua pas goditjes së brendshme të autoriteteve ruse që pasoi pushtimin në shkallë të plotë të Ukrainës, në shkurt 2022.
Ajo tha se u rekrutua pas një prej kontrolleve policore në banesën e saj, në shkurt 2023. Dy burra qëndruan aty edhe pasi kontrolli kishte përfunduar dhe i thanë se ishin oficerë të FSB-së.
Sipas Flores, ata e kërcënuan se do të hapnin një çështje penale ndaj saj, duke u bazuar në ligjet e censurës së kohës së luftës, për shkak të një postimi në Instagram ku ajo kishte kritikuar vrasjet e kryera nga Rusia në Ukrainë. Ata i sugjeruan gjithashtu se mund të organizonin vrasjen e nënës së saj nëse ajo nuk firmoste dokumentet për bashkëpunim.
“Unë i besova. Besova se mund të bënin gjithçka që thoshin se do të bënin… Frika ime ishte shumë e madhe. Isha jashtëzakonisht e shqetësuar për familjen time dhe gjithashtu për veten”, rrëfeu ajo.
Si shpërblim për firmosjen e marrëveshjes së bashkëpunimit, ajo tha se mori një pagesë të vetme prej 30 mijë ose 40 mijë rublash, rreth 266-355 paund.
Detyrat e para konsistonin në mbledhjen e informacioneve për artistë të tjerë opozitarë apo kritikë të regjimit, që ndodheshin në të njëjtat rrethe me të, dhe raportimin e tyre tek FSB-ja.
Dy oficerët e FSB-së që e rekrutuan u bënë më pas përgjegjësit e saj të drejtpërdrejtë. Sipas saj, ata organizonin takime të shpeshta dhe përdornin kryesisht skemën klasike “polici i mirë, polici i keq”.
Oficeri i lartë shfaqej vetëm herë pas here. Flores e përshkroi si një burrë të vrazhdë, rreth të 40-ave, i cili prezantohej me emra të ndryshëm. Në fund, ajo nisi ta quante “Xhaketa”, për shkak të kostumit të zi dhe me shkëlqim që preferonte të vishte.
Oficeri tjetër, i quajtur Ivan, u bë përgjegjësi kryesor i saj. Ai përpiqej shpesh të sillej miqësisht dhe të dukej i gatshëm për ta ndihmuar, ndërsa kërcënimet e drejtpërdrejta ia linte “Xhaketës”.
“Sa herë takohesha me Ivanin dhe Xhaketën bashkë, Ivani heshtte. Xhaketa ishte i pasjellshëm, kërcënues; më fyente edhe si grua. Ai ishte vetë djalli. Pastaj, kur takoheshim vetëm unë dhe Ivani, ai bëhej i sjellshëm, miqësor”, kujtoi ajo.
Sipas Flores, Ivani i përsëriste: “FSB-ja do të të riedukojë, unë do të të riedukoj, do të bësh një jetë të qetë dhe të bukur, do ta duash Rusinë, do të kesh fëmijë dhe do të jesh një bashkëshorte e bindur”.
Flores tha se nuk duhej t’i tregonte askujt për rekrutimin e saj, por menjëherë ua tregoi rreth 20 personave, duke e justifikuar këtë me faktin se është “një thashethemexhie e madhe”.
Megjithatë, ajo nuk u tregoi personave të botës së artit që duhej të spiunonte. Në vend të kësaj, sipas saj, ajo nisi konflikte me ta me pretekste të ndryshme, me qëllim që t’i largonte dhe t’i pengonte të ndanin me të informacione sensitive.
Dy oficerët vazhduan presionin psikologjik duke përsëritur kërcënimet. Edhe Ivani, megjithëse sillej më miqësisht, herë pas here i bënte të qartë se pasojat nëse ajo e kundërshtonte do të ishin të rënda.
“Ai përpiqej të miqësohej me mua, por mund të ishte edhe kërcënues. Me qetësi më thoshte: ‘Ata do ta vrasin nënën tënde dhe ti nuk do të jesh në gjendje të provosh asgjë’, ose ‘nëse shkon jashtë vendit, do të të gjejnë menjëherë dhe do të të vrasin’. Pastaj qeshte lehtë, sikur gjithçka të ishte një shaka. Xhaketa, nga ana tjetër, nuk bënte kurrë shaka. Kërcënimet e tij ishin më të drejtpërdrejta”, tregoi ajo.
Me kalimin e kohës, objektivat për t’u spiunuar u pakësuan, pasi shumica e artistëve kritikë ndaj regjimit u larguan nga Rusia.
Flores e përshkroi jetën në Moskën e kohës së luftës si një ushtrim në disonancë njohëse.
“Moska po lulëzon; restorante, bare dhe klube po hapen dhe ka një numër të madh aktivitetesh. Por ata njerëz që i kuptojnë gjërat i kanë sytë bosh dhe flasin fjalë boshe”, tha ajo.
Sipas saj, artistët që kanë qëndruar në Rusi tregohen jashtëzakonisht të kujdesshëm për të mos krijuar vepra që mund të konsiderohen, qoftë edhe në mënyrë të tërthortë, politike.
“Njerëzit që kanë qëndruar në Rusi kanë pranuar rregullat e lojës. Shkon në një galeri dhe çdo vepër mund të kishte një tabelë ku shkruhej: ‘Na është ndaluar të themi diçka’… ka artistë që dikur bënin deklarata të forta dhe në vitin 2026 po vizatojnë lule në një vazo”, tha ajo.
Në majin e kaluar, Ivani dhe “Xhaketa” nisën për herë të parë ta pyesnin për Pyotr Verzilov, një aktivist i lidhur më parë me Pussy Riot, i cili tashmë jeton në Ukrainë dhe lufton në ushtrinë ukrainase kundër Rusisë.
Verzilov ka qenë prej kohësh një person që irriton autoritetet ruse. Në vitin 2018, mjekët gjermanë deklaruan se besonin se ai ishte helmuar në Rusi.
Flores tha se oficerët e saj kërkonin që ajo të merrte informacione nga Verzilov, përfshirë adresën e tij në Ukrainë. Më pas, ata i propozuan të përdorte miqësinë e vjetër me të për të organizuar një takim në Serbi.
Sipas Flores, oficerët i thanë se atje Verzilov do të rrëmbehej dhe do të vritej nga një skuadër e FSB-së që do ta priste.
Ivani nisi t’i paguante asaj 50 mijë rubla në muaj si nxitje shtesë për të ndihmuar në çështjen e Verzilovit.
Ndërkohë, Flores tha se po planifikonte largimin e saj nga Rusia.
Në shtatorin e kaluar ajo u martua me partnerin e saj. Sipas saj, martesa ishte pjesërisht një mënyrë për t’i shpëtuar detyrës në Serbi, pasi mund t’i thoshte Ivanit se bashkëshorti i saj nuk do ta lejonte kurrë të udhëtonte për t’u takuar me një burrë tjetër.
Më herët, sipas saj, përgjegjësit e saj i kishin ndaluar të largohej nga vendi. Vetëm pasi kontaktoi avokatin Dmitry Zakhvatov, ajo kuptoi se mund të kishte një mënyrë për t’u larguar. Të dy nisën të planifikonin fshehurazi detajet e arratisjes.
“Ata krijuan një realitet ku ajo ndihej sikur kontrollonin gjithçka, por në fakt nuk është aq e vështirë të largohesh”, tha Zakhvatov.
Në vitin 2022, aktivistet e tjera të Pussy Riot, Lucy Shtein dhe Masha Alekhina, u larguan nga arresti shtëpiak në Moskë duke u maskuar si shpërndarëse ushqimesh, për t’iu shmangur policisë dhe për të dalë përfundimisht nga Rusia.
Arratisja e Flores ishte më pak dramatike, por as Zakhvatov dhe as Flores nuk pranuan të jepnin detaje, duke argumentuar se duhet të mbrohen metodat që mund të përdoren në raste të tjera në të ardhmen.
Pas largimit të Flores, Zakhvatov njoftoi krijimin e një linje të sigurt komunikimi për njerëzit që ndodhen në situata të ngjashme dhe që kanë nevojë për ndihmë.
Flores tha se dëshiron gjithashtu të punojë për të ndihmuar persona të tjerë. Ajo shtoi se është e bindur se rekrutimi i aktivistëve nga FSB-ja është një “fenomen masiv”.
Sipas saj, të paktën një person në rrethin e saj kishte spiunuar për të edhe përpara se ajo të pranonte të bashkëpunonte. Ajo e zbuloi këtë pasi mësoi se FSB-ja kishte në zotërim një video intime të saj, të filmuar fshehurazi nga ky person.
Në fillim të këtij viti, Polonia dënoi me shtatë vite burg një aktivist rus në mërgim, pasi u zbulua se ai u kishte kaluar informacione për bashkatdhetarë të tjerë në mërgim një oficeri të FSB-së, i cili e kishte rekrutuar që kur ndodhej ende në Rusi.
Rrëfimi i Flores në video, në fund të muajit të kaluar, u prit me vlerësime nga disa pjesë të opozitës ruse në mërgim, të cilat përshëndetën guximin e saj për të folur publikisht dhe për të shpjeguar mënyrën se si vepron FSB-ja.
Megjithatë, pati edhe skepticizëm nga persona që kritikuan vendimin e saj për të bashkëpunuar për një periudhë kaq të gjatë.
Që prej atëherë, Flores ka telefonuar personat për të cilët kishte raportuar, si dhe miq të tjerë të vjetër, për t’u shpjeguar situatën. Ajo tha se të gjithë kishin qenë mbështetës gjatë këtyre bisedave.
“Nuk është ndonjë sekret i madh që nuk është mirë të punosh për FSB-në, por frika mund ta ndryshojë një njeri”, tha Alekhina.
“Është e rëndësishme që ajo tani është jashtë vendit dhe se e tregoi me zë të lartë atë që i ndodhi. Askush nuk u vra dhe askush nuk shkoi në burg [për shkak të saj], ndaj ky është një lajm i mirë”, shtoi ajo./The Guardian
