Nga Astrit Çerma
Nuk jam i sigurt në 1974 apo në 1975, por, përpara se të botohej i plot romani i Dritero Agollit “Njeriu me top”, në revistën “Nëntori” u botuan disa kapituj të tij.
Ishin 11, që fillonin nga i pari, me gjetien e topit, dhe deri tek i 10 kur Mato Gruda qëllonte kullën e Fizëve, ndërsa i 11 që, me sa mbaj mend, është i 21-ti, kapitulli i fundit, ai që mbyll romanin kur Matua qëllon gjermanët…
Më pëlqeu shumë dhe në vrull e sipër më hipi në kokë ta dramatizoj për teatrin tonë. Por, 10 kapitujt që mungonin ku ti gjeja?… U mundova “sa andej- këtej” me atë “budallallëkun” tim të takoja në një farë mënyre Dritëro Agollin, në shtëpinë e lidhjes së shkrimtarëve por nuk munda.
Edhe sado që u mundova në sekretarin e lidhjes së shkrimtarëve dhe në redaksin revistës “Nëntori” nuk qullosa gjë.. Ata shokët e “Nëntorit” më thanë prerazi se “ kaq kapituj i kishte sjell” autori, dhe, kur morën vesh se unë po “gërrmoja” në shtypshkronjë “me ca marifete” tek rradhitësit, më “këshilluan” zyrtarisht të mos i fus hundët aty ku nuk më takojnë.
Ndërsa sekretaria e Dritëroit, kur i vajta për herë të dytë , mu sul e ndërkryer se..”as ti e as kush nuk ka të drejtë të merret me një roman që akoma nuk është botuar më vete, i plot, nga autori. Do të mbash përgjegjsi..”.. At’here më shkrepi një ide: Nga..“dramatizim” të romanit, krijmin tim ta quaja “dramë sipas një..motivi të romanit”.. Ashtu vendosa…
Mora nga romani, motivin e topit, Mato Grudën, italianin Agush dhe krijova dramën “Hakmarria e madhe” në bazë të..”një motiv” të romanit “Njeriu me top” të Dritero Agollit.. Por për këtë u bë debat nga këshilli artistik se: “A kisha të drejt ta quaja unë “dramë” apo jo”?! Dhe më e keqia ishte, se, sipas ironisë të kryetarit të këshillit Ruzhdi. Q.: “Unë e “titulloja” të tillë vetëm sepse ligji i vlersimit në para i “dramës” ishte pothajse tre herë më i madh se sa i “dramatizimit”..
Drejtori i teatrit Agron Frashëri më siguroi për vlersimin e saktë dhe teatri filloi punën. “Premjera” u dha me sukses në mars të 1976 dhe çfaqet vazhduan dy javë rrjesht me sallën plot, dhe, për të qetësuar Ruzhdiun me antarët e tij tek reklama nuk u shkrua as dramë, as dramatizim.
U emërua “Pjesë”..Pjesë nga A.Çerma. Por, kur erdhi puna për të më paguar mua si autor, befas u muar vesh se teatri i Gjirokastrës po vinte në skenë..”dramatizimin” e romanit të posa botuar të Driteroit ”Njeriu me top”. Eh. Kaq u desh U ngrit përsëri si tërbuar Kryetari i këshillit artistik Ruzhdi. Q.., dhe me “ avazin e mukës”,“dramë apo dramatizim”, mori arratin deri në Tiranë, në kryesin e lidhjes së shkrimtarve e artistëve ku kryetar ishte Driteroi.
Unë u largova rreth tre javë me filmin “Fijet që priten”. Kur u ktheva drejtori Agron Frashëri sapo u paraqita në teatër mu drejtua: – Shko në llogari dhe merr paratë, edhe e theksoi,.” të dramës.”. Edhe në reklam ishte hequr ai emërtimi “pjesë”. “Dramë nga A. Çerma” shkruhej… Për gjithë këtë “ri vlersim në emërtim” më tha diçka Demiri: “rreth një telefonate të ardhur nga “Lidhia e shkrimtarëve..” por , as ai nuk e dinte sakt se “si dhe se, qysh”?!.
Të vërtetën e mora vesh nga Dhimitër Xhuvani kur u takuam një ditë në Tiranë dhe pimë një kafe. Kishte qenë në zyrë me Driteroin atë ditë, kur, si i tërbuar kishte ardhur nga Elbasani Ruzhdiu: ”Me këmbë e me duar lëshoi një batare llafesh gjithë vrer kundër teje si hajdut për vjedhje “fare ashiqare” të motivit të romanit të Dritëroit tek vepra që paturpsisht e quaje dramën tënde, dhe që..tërrti e vërrti: Topi, figurat, dialogu,,” – Dale bre Ruzhdi, dale..- e kishte ndërprerë Dritëroi, -Unë kam dëgjuar se teatri i Elbasanit ka vënë një çfaqie “ me topin”, po..Në e ka vënë..mirë ka bërë. Ç’të keqe ka këtu?!.
Ishte një top u bënë dy..Luftë ishte de..Sa për atë që thua tinë se ay djalka ma ka vjedhur mua topin..Po, mirë ka bërë. Ce..që ta dishë tinë.. edhe unë..vjedhur e kam topin o Ruzhdi..Topin me gjithë italian e me gjithë shejtan. Vjedhur e kam..E, oo..
Vjedhur në Librazhd, ce aty ka ngjar dhe aty ma kan rrëfyer historinë..Eee..Në është ay hajdut, po, hajdut dal edhe unë apo jo?! Ik o Ruzhdi, ik o Ruzhdi për kokën tënde dhe lëri më një anë “llafkat”, ce, djalka për deri sa e ka ngjallur veprën vetë, po, vetë di edhe si t’ia vërë emrin: dramë apo..dramushkë..Hë de… A. Çerma. Nga vëllimi ” Me Njerzit që kam ecur rrugës”…
