Industria globale e aviacionit po përballet me një nga sfidat më të mëdha të viteve të fundit, ndërsa rritja e fortë e çmimeve të karburantit të avionëve, e nxitur nga tensionet dhe përplasjet ushtarake mes SHBA-ve, Izraelit dhe Iranit, po detyron linjat ajrore të rishikojnë planet e tyre operacionale.
Pasojat po ndihen drejtpërdrejt nga miliona pasagjerë në të gjithë botën, të cilët përballen me çmime më të larta biletash, më pak alternativa fluturimi dhe rrezik më të madh për anulime.
Një nga shembujt më të fortë të ndikimit të kësaj krize është mbyllja përfundimtare e një kompanie ajrore buxhetore amerikane, e cila nuk arriti të përballojë kostot në rritje. Kjo ka rritur shqetësimet për qëndrueshmërinë e operatorëve më të vegjël, të cilët janë më të ekspozuar ndaj luhatjeve të tregut të energjisë.
Kompania ajrore amerikane Spirit Airlines ka ndërprerë menjëherë të gjitha operacionet, duke anuluar çdo fluturim dhe duke u kërkuar pasagjerëve të mos paraqiten në aeroporte, në një nga kolapset më të mëdha të industrisë ajrore në dy dekadat e fundit.
Ky zhvillim vjen pasi kompania nuk arriti të sigurojë një paketë shpëtimi prej rreth 500 milionë dollarësh dhe u godit rëndë nga rritja e çmimeve të karburantit, e lidhur drejtpërdrejt me luftën në Iran, e cila ka dyfishuar kostot e karburantit të avionëve.
Mbyllja e Spirit konsiderohet si “viktima e parë” e madhe e industrisë ajrore nga konflikti me Iranin, duke lënë mijëra punonjës pa punë dhe qindra mijëra pasagjerë të bllokuar.
“Me keqardhje të madhe, Spirit Airlines filloi mbylljen e organizuar të operacioneve tona, me efekt të menjëhershëm. Të gjitha fluturimet janë anuluar dhe shërbimi ndaj klientëve nuk është më i disponueshëm.”
Vendimi do të ndikojë miliona pasagjerë që mbajnë bileta Spirit për muajt e ardhshëm, të cilët do të përpiqen të bëjnë rregullime të tjera udhëtimi, dhe do të lërë pa punë 17,000 punonjës të saj. Eliminimi i fluturimeve të linjës ajrore ka të ngjarë gjithashtu të rrisë çmimet e biletave në të gjithë industrinë ajrore amerikane.
Linja ajrore ishte në “diskutime shumë të avancuara” me administratën mbi një paketë shpëtimi. Por një grup kyç kreditorësh nuk ranë dakord me atë plan, sipas një burimi të njohur me negociatat. Këta kreditorë kundërshtuan paketën që thuhet se do t’i kishte dhënë qeverisë kontrollin e shumicës dërrmuese të aksioneve të linjës ajrore.
Më herët Presidenti Donald Trump dukej se u tërhoq nga mbështetja e tij e mëparshme për një paketë shpëtimi për linjën ajrore, ose ndoshta edhe një blerje qeveritare.
“Epo, po e shqyrtojmë, por vetëm nëse arrijmë një marrëveshje të mirë. Asnjë institucion nuk ka qenë në gjendje ta bëjë atë. Do të doja të shpëtoja vendet e punës, por do të kemi një njoftim sot. Ne u dhamë atyre një propozim përfundimtar.”
Ndërkohë, kompani të mëdha si Delta, United, JetBlue dhe Southwest kanë nisur të ofrojnë bileta me çmime të reduktuara për të përballuar krizën dhe për të transportuar pasagjerët e mbetur.
Lufta në Iran po ndryshon edhe hartën turistike. Kroacia është një ndër shtetet që po përballet me pasiguri të mëdha, ndërsa rritja e çmimeve të naftës dhe frika për mungesë karburanti për avionët po shqetësojnë operatorët e destinacioneve kryesore turistike si Dubrovniku.
Rritja e çmimeve të naftës në varësi të zhvillimeve në Lindjen e Mesme ka shtuar pasiguritë për industrinë ajrore, e cila tashmë paralajmëron një sezon të vështirë veror, me çmime të larta dhe rrezik për anulime.
“Sezoni është padyshim i ndërlikuar, sepse nuk ka ndodhur më parë që situata të ndryshojë nga dita në ditë. Ne po përshtatemi vazhdimisht, po komunikojmë me linjat ajrore dhe së fundmi kemi rënë dakord për një bashkëpunim marketingu, ku do t’i mbështesim financiarisht për promovimin e Dubrovnikut si destinacion. Kjo për të ndihmuar në plotësimin e fluturimeve gjatë verës. As ne dhe as kompanitë ajrore nuk e dimë se çfarë do të ndodhë me çmimin e naftës, por po përpiqemi të zbusim ndikimin negativ.”
Sipas Shoqatës Ndërkombëtare të Transportit Ajror, çmimi mesatar i karburantit për avionë ka kaluar 180 dollarë për fuçi, duke rritur ndjeshëm kostot për kompanitë ajrore. Turistët tashmë po ndjejnë pasojat, pasi çmimet e biletave janë rritur dhe po luhaten vazhdimisht, duke krijuar pasiguri për planet e udhëtimit gjatë verës.
“Ka shumë paqëndrueshmëri me çmimet e fluturimeve. Ato po bëhen gjithnjë e më të shtrenjta dhe të paparashikueshme.”
Turizmi përbën rreth një të pestën e ekonomisë kroate, çka e bën vendin veçanërisht të ndjeshëm ndaj krizave të tilla. Edhe pse rezervimet aktuale janë më mirë se një vit më parë, operatorët vendas shprehin pasiguri se një rritje e mëtejshme e çmimeve të karburantit ose anulimet e fluturimeve mund të godasin rëndë sezonin.
Këto zhvillime po ndikojnë edhe në sjelljen e konsumatorëve. Udhëtarët po tregohen më të kujdesshëm dhe po rezervojnë më herët për të shmangur rritjet e mëtejshme të çmimeve dhe pasiguritë. Disa prej tyre po zgjedhin linja ajrore më të mëdha dhe më të konsoliduara, duke besuar se ato kanë më shumë kapacitet për të përballuar krizat dhe për të shmangur anulimet e papritura.
Ekspertët paralajmërojnë se situata mund të përkeqësohet nëse tensionet gjeopolitike vazhdojnë ose përshkallëzohen më tej. Mbyllja e mundshme afatgjatë e rrugëve kyçe të transportit të naftës, si Ngushtica e Hormuzit, do të kishte pasoja edhe më të rënda për çmimet globale të energjisë dhe, rrjedhimisht, për industrinë e aviacionit.
