Një grup prej më shumë se 100 ekspertësh amerikanë të së drejtës ndërkombëtare, profesorë, juristë dhe ish-këshilltarë qeveritarë kanë nënshkruar një letër të hapur ku shprehin shqetësim të thellë për sulmet ushtarake të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit ndaj Iranit, të nisura më 28 shkurt 2026.
Sipas letrës së botuar në faqen Just Security më 2 prill 2026, sulmi i përbashkët amerikan-izraelit përbën një shkelje të qartë të Kartës së Kombeve të Bashkuara, pasi nuk ka pasur autorizim nga Këshilli i Sigurimit të OKB-së dhe Irani nuk ka kryer ndonjë sulm të armatosur kundër SHBA-së apo Izraelit.
Ekspertët theksojnë se nuk ka prova për një kërcënim të afërt (imminent) që të justifikonte vetëmbrojtjen sipas nenit 51 të Kartës.
Letra, e nënshkruar ndër të tjerëve nga profesorë nga Yale, Stanford, NYU, Harvard dhe universitete të tjera të njohura, si dhe ish-zyrtarë të Departamentit të Mbrojtjes dhe ish-prokurorë të OKB-së, fokusohet në katër çështje kryesore:Shkelja e jus ad bellum (e drejta për të nisur luftë): Sulmet e 28 shkurtit 2026 nuk plotësojnë kushtet ligjore për përdorim force.
Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së António Guterres i ka dënuar ato si kërcënim për paqen ndërkombëtare.
Shkelje të mundshme të jus in bello (sjellja në luftë): Raportohet për sulme ndaj objekteve civile si shkolla, spitale, infrastrukturë energjetike (përfshirë South Pars) dhe impiante të ujit. Iranian Red Crescent thotë se janë goditur mbi 67,000 vende civile, prej të cilave 498 shkolla dhe 236 objekte shëndetësore.
Të paktën 1,443 civilë iranianë, duke përfshirë 217 fëmijë, janë vrarë deri më 23 mars. Sulmi ndaj shkollës fillore Shajareh Tayyebeh në Minab, ku vdiqën të paktën 175 persona (shumë prej tyre fëmijë), konsiderohet veçanërisht shqetësues – Pentagoni vetë ka konfirmuar se ishte sulm amerikan bazuar në inteligjencë të vjetëruar.
Retorika alarmuese e zyrtarëve amerikanë: Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth ka deklaruar “no quarter, no mercy” (pa mëshirë, pa falje për armiqtë), që ekspertët e quajnë shkelje të drejtpërdrejtë të ligjit të luftës dhe mund të përbëjë krim lufte.
Presidenti Donald Trump ka thënë se “nuk i nevojitet ligji ndërkombëtar” dhe ka kërcënuar se mund të godasë centrale elektrike “vetëm për argëtim” ose të “shkatërrojë” Iranin si komb. Kërcënimet ndaj infrastrukturës energjetike dhe bërthamore konsiderohen si rrezik serioz për civilët.
Dobësimi i mekanizmave të mbrojtjes civile: Administrata Trump ka hequr avokatë të lartë ushtarakë, ka shfuqizuar ekipe për minimizimin e dëmeve civile dhe ka përjashtuar referencat ndaj ligjit ndërkombëtar nga strategjia e mbrojtjes.
Ekspertët theksojnë se lufta po kushton 1-2 miliardë dollarë në ditë për taksapaguesit amerikanë, ka shkaktuar qindra vdekje civilësh, dëme mjedisore dhe ekonomike serioze në rajon.
Ata u bëjnë thirrje aleatëve të SHBA-së të respektojnë ligjin ndërkombëtar dhe të mos ndihmojnë në akte të paligjshme.
Letra nënshkruhet nga emra të njohur si Oona Hathaway (Yale), Adil Haque (Rutgers), Tom Dannenbaum (Stanford), Rebecca Hamilton (American University) dhe Gabor Rona, ndër të tjerë. Në fund të letrës theksohet se të gjitha palët duhet të respektojnë ligjin e luftës dhe se shtetet e treta kanë detyrim të mos ndihmojnë në shkelje.
