Është një thënie: Nëse do ta sulmosh mbretin, sigurohu se do ta vrasësh. Në rastin e diktatorit kilian, gjeneralit Augusto Pinochet, pesë presidentë amerikanë – prej Jimmy Carterit e deri tek George W. Bushi – kishin një armë potencialisht vdekjeprurëse për ta përdorur kundër tij, por kurrë nuk e përdorën. Kështu ndodhi deri javën e kaluar, kur Departamenti i Shtetit publikoi dokumente, të cilat ofronin dëshmi bindëse se prej vitit 1978, Pinochet kishte dhënë urdhër për kryerjen e një akti terrorist në Ëashington D.C, si dhe vrasjen e Orlando Letelierit dhe një amerikaneje, transmeton “Koha Ditore” shkrimin e Newsweek.
E shtëna më në fund u shkrep, por mbreti ka vdekur moti. Pinochet sundoi Kilin për 17 vjet dhe vdiq në shtratin e tij më 2006, ende nën hetime gjyqësore për shkeljen e të drejtave të njeriut, ndonëse nuk u shpall kurrë fajtor.
“Një gjë e tillë do të kishte pasur ndikim katastrofik mbi Pinochetin”, thotë ambasadori kilian në SHBA, Juan Gabriel Valdes. “SHBA-ja ka mundur ta ndryshojë historinë thjesht duke e akuzuar përgjegjësin për një krim të kryer në kryeqytetin e saj, gjë për të cilën ka pasur tërësisht të drejtë dhe kompetenca”.
Pozita e Pinochetit si komandant i forcave të armatosura të Kilit do të ishte bërë “e paqëndrueshme”, ka thënë Valdes. Zbulimi i atyre informatave do të kishte dërguar porosi të qartë tek kilianët dhe armata kiliane se SHBA-ja nuk e konsideron më të pranueshëm Pinochetin.
Kthimi i Kilit në demokraci – që përfundimisht ndodhi më 1990 – do të kishte qenë shumë më i shpejtë dhe “mbase do të kishte ndodhur pa Pinochetin”, ka thënë Valdes në vazhdim.
Krimi që përfshin Pinochetin ka ndodhur më 21 shtator të vitit 1976. Një autobombë e vendosur nga një agjent kilian vrau Letelierin dhe Ronni Moffittin, derisa vozisnin nëpër sheshin “Massachusetts” në Washington DC. Bashkëshorti i Moffitt, që punonte për Letelierin, ishte po ashtu në veturë dhe i mbijetoi sulmit. Letelier ishte ish-ambasador i SHBA-së dhe kishte shërbyer si ministër i Jashtëm dhe ministër i Mbrojtjes në Qeverinë majtiste të presidentit Salvador Allende, që u rrëzua përmes një puçi të drejtuar nga Pinocheti, më 1973. Letelier, në ekzil në Washington, pasi që kishte kaluar një vit në kamp përqendrimi, kishte qasje në qarqet e pushtetit në Washington. Ai ishte zëri më me ndikim i SHBA-së në kundërshtimin e diktaturës së Pinochetit…
