Në emisionin “Trialog” në RTSH, nën moderimin e gazetares Alba Alishani, analisti Lorenc Vangjeli, duke folur jo thjesht si dëshmitar, por si njohës i historisë përmes dëshmive të drejtpërdrejta, ndau një rrëfim të detajuar mbi prapaskenat e ndryshimeve kushtetuese të vitit 2008.
Vangjeli ndau detaje të panjohura nga korridoret e pushtetit, ku sipas tij, mes rregullit dhe hiles, “fitoi hilja”.
Vangjeli kujtoi atmosferën politike të asaj kohe, duke theksuar seriozitetin e negociatave mes dy partive kryesore.
“Në vitin e largët 2008 ka pasur absolutisht negociatat më serioze dhe më politike ndërmjet Partisë Socialiste në opozitë dhe Partisë Demokratike në mazhorancë. Ndryshe nga tradita jonë prej sherxhinjsh, ndryshe nga ajo që pritej, ishte një iniciativë revolucionare, më shumë e amacupuar e opozitës shqiptare, e cila jepte dakordësinë në mënyrë të menjëhershme dhe direkte për pesë reforma themelore në Shqipëri.”
Ai përshkroi përpjekjet për të ndërtuar konsensus institucional, pavarësisht armiqësive politike.
“Pavarësisht armiqësive të tyre, pati tentativa që palët të bëheshin bashkë për të ndërtuar shtet. Reforma në Drejtësi, Reforma në Arsim, Reforma Territoriale, Reforma në Shëndetësi, etj. Gjerat shkuan shumë larg, sidomos tek reforma në drejtësi. Ka pasur drafte të plota të përgatitura nga Partia Socialiste, punë jashtëzakonisht serioze. U përgjigjën dhe me një draft demokratët.”
Duke analizuar pozicionin e liderëve në atë periudhë, Vangjeli solli në vëmendje entuziazmin e Berishës dhe rolin e negociatorëve.
“Berisha në atë kohë ishte në ditët më të mira të tij, nuk kishte shpërthyer ende Gërdeci, ishte shumë entuziast. Në atë kohë negocionin dy ish-ministra drejtësie, të dy për arsye krejt të ndryshme, jashtëzakonisht të talentuar në këtë fushë: Arben Imami dhe Fatmir Xhafa.”
Ai zbuloi se negociatat kishin një prapaskenë të fshehtë, e cila ndryshoi rrjedhën e procesit.
“Por në momentin që u duk se gjithçka do të konkludonte, as z. Imami dhe as z. Xhafa nuk e dinin negociatat e nëndheshme, ku mes rregullit dhe hiles, fitoi hilja. Në momentin e fundit fitoi hilja. Dhe unë kujtoj në atë kohë që Xhafa, kur pa që ishte nisur për të diskutuar tjetër gjë, por shkoi puna që po tentohej të ndryshohej Kushtetuta, kur u kuptua që u fitua ‘leja’, thjesht përplasi derën dhe ndodhi ajo që ndodhi.”
Në përmbyllje, Vangjeli vlerësoi se ndryshimet kushtetuese të asaj kohe e denatyruan aktin themeltar të shtetit. “Kushtetuta u denatyrua dhe mori një nga goditjet më të forta. Synimi ishte krijimi i një sistemi mbipartizan me idenë që kush fiton i merr të gjitha.”
