Një marrëveshje e propozuar midis Iranit dhe Omanit për të ndihmuar në përfundimin e pesë muajve të luftës midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara do t’i jepte Teheranit kontroll mbi anijet që hyjnë në Gjirin Persik përmes Ngushticës së Hormuzit, tha një burim i lartë iranian dhe dy zyrtarë rajonalë për Reuters të mërkurën, një nga lëshimet më të mëdha deri më tani për Iranin.
Presidenti Donald Trump ka thënë se një marrëveshje për rihapjen e ngushticës është e afërt, ndërsa zyrtarët amerikanë kanë këmbëngulur vazhdimisht se nuk do të pranonin kurrë që Irani të kontrollonte aksesin në rrugën më të rëndësishme tregtare në botë për furnizimet me energji.
Një marrëveshje që i jep Iranit autoritet mbi trafikun përmes ngushticës do të nënkuptonte se lufta e nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli në shkurt kishte rezultuar në një ndryshim të madh në ekuilibrin e fuqisë rajonale në favor të Teheranit. Përpara luftës, ngushtica ishte e hapur lirisht për të gjitha anijet pa tarifa.
Mes një përpjekjeje më të gjerë diplomatike në rajon, Irani dhe Omani janë angazhuar në bisedime dypalëshe në lidhje me ngushticën që secili prej tyre e kontrollon përmes kanaleve veriore dhe jugore. Irani raportoi “përparim të konsiderueshëm” në bisedime dhe tha se udhëtimet si për në hyrje ashtu edhe për në dalje do të kalojnë nëpër ujërat iraniane.
Ndërkohë, Irani i ka paralajmëruar shtetet e Gjirit se çdo sulm i ri i SHBA-së në territorin e tij do të shkaktonte hakmarrje kundër infrastrukturës kritike energjetike në të gjithë rajonin, sipas pesë burimeve, ndërsa Teherani kërkon të rrisë koston e veprimeve ushtarake duke kërcënuar aleatët më të ngushtë rajonalë të Uashingtonit.
“Paralajmërimi iranian ishte i qartë: nëse Amerika do të shënjestronte infrastrukturën e Iranit, ata do të hakmerreshin duke goditur objektet e energjisë së Gjirit dhe objektiva të tjera rajonale”, tha një burim i Gjirit.
Irani ka kundërpërgjigjur me raketa dhe dronë kundër aleatëve të Uashingtonit në rajon, ndërsa ka synuar gjithashtu anijet tregtare që kalojnë nëpër ngushticë pa lejen e tij.
Ndërsa iu drejtua mbështetësve në një tubim në Las Vegas, Trump shprehu një preferencë për diplomacinë.
“Do të preferoja të bëja një marrëveshje sepse nuk dua të vras njerëz. Nuk dua të vras njerëz, por në një moment do ta bëjmë”, tha Trump.
Irani ka raportuar më shumë se 3,400 vdekje që kur SHBA-të dhe Izraeli nisën luftën më 28 shkurt, ndërsa SHBA-të kanë raportuar 18 ushtarakë të vdekur.
ÇËSHTJE TË PAZGJIDHURA
Lidhur me çdo marrëveshje midis Iranit dhe Omanit, burimet rajonale dhe iraniane që folën me Reuters paralajmëruan se çështje të rëndësishme mbeteshin të pazgjidhura dhe gjithashtu kundërshtuan sugjerimet e Trump se një marrëveshje për rihapjen e ngushticës ishte e afërt.
“Lëshimi është bërë tashmë në lidhje me një formë kontrolli mbi Hormuzin”, tha një nga burimet rajonale për Reuters.
Burimi tjetër rajonal tha se ende duhen përcaktuar detaje se si do të përkufizohet “kontrolli”, me negociatorët e Gjirit që këmbëngulin që vendet rajonale të mbikëqyrin inspektimet e anijeve dhe që çdo pagesë e tarifave të jetë vullnetare.
Sipas zyrtarit të lartë iranian, Irani po kërkon tarifa midis 5% dhe 7% të çmimit të ngarkesave nga anijet që përdorin ngushticën. Omani po diskuton tarifa prej rreth 3%, ndërsa Uashingtoni nuk dëshiron asnjë tarifë.
Burimi i lartë iranian tha se teksti i një marrëveshjeje që ishte tashmë në tryezë parashikonte që Irani të kishte kontrollin e anijeve që shkonin në Gjirin Persik përmes ngushticës, dhe një nga pikat kryesore të mosmarrëveshjes ishte se çfarë roli do të kishte Irani gjithashtu mbi anijet që shkonin në drejtim të kundërt.
Në komentet për agjencinë zyrtare të lajmeve IRNA të Iranit, zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, tha se marrëveshja ishte “e projektuar në një mënyrë të tillë që anijet tregtare të kalojnë nëpër ujërat territoriale iraniane, si në hyrje ashtu edhe në dalje”.
Ai tha se bisedimet me Omanin kishin “arritur mirëkuptime themelore” dhe shtoi: “Ky përparim është në prag të finalizimit”.
Gharibabadi tha gjithashtu se Irani kishte marrë mesazhe nga Shtetet e Bashkuara që tregonin se ishte “plotësisht i përgatitur të kthehej në angazhimet e tij” sipas një memorandumi mirëkuptimi të mesit të qershorit me Iranin që parashikonte ndërprerjen e menjëhershme të operacioneve ushtarake.
Ai tha se ky ishte një kusht për rihapjen e ngushticës, ndërsa shtoi se nuk janë zhvilluar bisedime me Shtetet e Bashkuara ditët e fundit.
