Nga Thoma Gëllçi
Sa herë që në Shqipëri shpallet një projekt turistik, propaganda zyrtare nis menjëherë të punojë me të njëjtin mekanizëm: qytetarëve u premtohet luga e florinjtë. Këtë herë shifra 4 miliardë dollarë po përmendet në çdo ekran dhe në çdo rrjet social. Shqiptarëve po u thuhet se dhëndri i Presidentit amerikan Donald Trump dhe disa investitorë arabë do të sjellin miliarda euro në brigjet shqiptare dhe se kjo do të ndryshojë fatin ekonomik të vendit dhe shqiptarët do të bëhen të pasur.
Por para se të brohorasim për miliardat, ia vlen të shohim një shembull konkret se çfarë i ka sjellë popullit të Republikës Dominikane, që ka mbi 100 resorte të mëdha të firmave turistike më të njohura të botës dhe mbi 800 hotele turistike, që ka pafundësisht plazhe dhe miliona e miliona turistë në të 12 muajt e vitit, sepse çdo ditë e vitit është në temperaturë 30 gradë Celsius.
Republika Dominikane është një nga ekonomitë turistike më të zhvilluara në Karaibe dhe në botë dhe prej dekadash tërheq miliarda dollarë investime në hotele luksoze, plazhe private dhe komplekse turistike.
Nëse do të ishte e vërtetë teoria që resortet luksoze gjigante sjellin automatikisht mirëqenie për popullsinë, Republika Dominikane duhej të ishte sot shumë më e zhvilluar se Shqipëria.
Por nuk është.
GDP-ja për frymë e Republikës Dominikane është pothuajse e njëjtë me atë të Shqipërisë. Të ardhurat mesatare janë të krahasueshme. Në disa tregues Shqipëria madje rezulton më mirë. Sipas Indeksit të Zhvillimit Njerëzor të OKB-së, Shqipëria renditet më lart. Shqiptarët jetojnë më gjatë. Arsimi bazë paraqet tregues më të mirë. Siguria publike është më e lartë. Pabarazia sociale është më e ulët.
Ky është fakti që propaganda nuk dëshiron ta diskutojë.
Në Republikën Dominikane, resortet luksoze nuk e kanë transformuar shoqërinë. Ato kanë krijuar ishuj pasurie brenda një deti varfërie relative. Turistët zbresin nga avionët, futen në komplekse të mbyllura, konsumojnë ushqim, argëtim dhe shërbime brenda mureve të resortit dhe largohen pa pasur pothuajse asnjë kontakt me ekonominë reale të vendit.
Paratë qarkullojnë, por një pjesë e madhe e tyre kthehen te korporatat pronare, te fondet e investimit dhe te zinxhirët ndërkombëtarë të hotelerisë. Banorëve vendas u mbeten kryesisht vendet e punës me paga të ulëta.
Pikërisht këtu qëndron mashtrimi i madh i “katër miliardë eurove”.
Investimi nuk është bamirësi. Askush nuk sjell katër miliardë euro për t’i shpërndarë te shqiptarët. Investitori investon për të fituar shumë më tepër se kaq. Kjo është logjika normale e biznesit.
Prandaj pyetja që duhet bërë nuk është sa miliardë do të investohen, por sa do të përfitojë realisht ekonomia shqiptare, sa vende pune do të krijohen, çfarë pagash do të kenë ato vende pune dhe sa nga fitimi do të mbetet në Shqipëri.
Për asnjë nga këto pyetje nuk ka përgjigje.
Për asnjë nga këto pyetje nuk ka studime publike. Nuk ka analiza të pavarura. Nuk ka transparencë mbi modelin ekonomik. Nuk ka garë. Nuk ka debat.
Ka vetëm shifra të mëdha që përsëriten në media sikur vetë madhësia e tyre të ishte argument, sikur shqiptarëve do t’u dorëzohen çdo javë paratë që do të vijnë nga familja Trump dhe miqtë e tyre të pasur arabë.
Historia ekonomike e botës na mëson se pasuria e kombeve nuk ndërtohet duke shitur plazhet, ishujt dhe vijën bregdetare investitorëve të huaj. Pasuria ndërtohet me industri, teknologji, arsim cilësor, inovacion, produktivitet dhe institucione të forta.
Nëse resortet gjigante do të ishin çelësi magjik i zhvillimit, Republika Dominikane do të ishte sot në nivelin e Zvicrës. Nuk është.
Nëse mjaftonin turistët për të krijuar prosperitet, shumë vende të Karaibeve do të ishin ndër ekonomitë më të përparuara të planetit. Nuk janë.
Ajo që shohim shpesh është një model tjetër: një elitë e vogël pasurohet, një grup investitorësh fiton, ndërsa pjesa tjetër e shoqërisë vazhdon të jetojë me paga modeste duke u shërbyer turistëve.
Kjo nuk do të thotë se Shqipëria duhet të refuzojë investimet e huaja. Përkundrazi. Shqipëria ka nevojë për investime serioze, amerikane, europiane, arabe apo nga kudo tjetër.Por duket se ketu po shperdorohen 4 miliard dollare per ti perdorur si perce propogande per te fshehur mungesen e transparencen dhe mos zbatimin e ligjeve
Por investimet duhen gjykuar me fakte dhe jo me slogane.
Kur qytetarëve u thuhet se një resort luksoz do t’i bëjë të pasur, ndërsa askush nuk merr mundimin të paraqesë një analizë ekonomike serioze, nuk kemi të bëjmë me ekonomi, por me një zhanër të vjetër shqiptar: përrallën para gjumit për të rriturit. Mjafton të dëgjosh shifrën “4 miliardë euro” dhe, sipas skenarit zyrtar, rroga duhet të rritet vetë, pensioni të fryhet nga gëzimi dhe fatura e dritave të paguhet nga entuziazmi kombëtar.
Në fakt, kjo nuk është as ide e re. Shqipëria është vendi ku çdo muaj shpiket një lugë e re floriri. Jo shumë kohë më parë na thanë se në Durrës do të investoheshin 2 miliardë dollarë dhe Durrësi do të bëhej si Dubai. Sot kemi ca ndërtues që po shesin pallate pa u ndërtuar dhe po i shesin tek shqiptarët për të vazhduar ndërtimin e ca pallateve të tjera, të cilat, për fat të keq, edhe po zhyten në tokë se janë ndërtuar pa studimet e duhura. Pastaj erdhi nafta e Shpiragut, e cila do të krijonte një fond të pavarur pensionesh që do të krijonte mundësinë e pensionistëve shqiptarë të bënin pushimet bashkë me Ivankën në Sazan. Pastaj doli hidrogjeni i Bulqizës, i cili u dha shpresë njerëzve që mund të bënin pushimet në Zvërnec.
Ndërkohë, shqiptari vazhdon të zgjohet në mëngjes, të shkojë në punë, të paguajë faturat dhe të presë lugën e florinjtë që i premtohet prej tridhjetë e pesë vitesh. Deri tani ka parë shumë lugë në televizor, por në tavolinën e tij vazhdon të gjejë të njëjtën lugë.
Lugët e florinjta të resorteve luksoze
