Lituania ka ndërmarrë një hap drejt heqjes së një ndalimi kushtetues për armët bërthamore nga territori i saj, duke e sjellë shtetin baltik më afër pozicionit ligjor të fqinjëve të saj, ndërsa aleatët evropianë debatojnë se si të forcojnë mbrojtjen e NATO-s përballë Rusisë.
Parlamenti lituanez, Seimas, votoi të martën 106-18, me gjashtë abstenime, për të çuar përpara një amendament kushtetues që heq një dispozitë që ndalon armët e shkatërrimit në masë dhe bazat ushtarake të huaja nga territori lituanez.
Ndryshimi kërkon ende një votim të dytë pas një periudhe pritjeje tremujore të përcaktuar nga kushtetuta. Të paktën 94 nga 141 anëtarët e Seimas duhet ta mbështesin atë në të dyja rastet. Votimi përfundimtar pritet më 12 janar.
“Ky ndryshim kushtetues do t’u mundësonte forcave të armatosura të Lituanisë të merrnin pjesë plotësisht në planifikimin dhe ushtrimet e të gjitha masave parandaluese të NATO-s”, tha Viktorija Cmilyte-Nielsen, udhëheqëse e grupit parlamentar të Lëvizjes Liberale.
Aktualisht, neni 137 i Kushtetutës lituaneze përcakton se armët e shkatërrimit në masë dhe bazat ushtarake të shteteve të huaja nuk mund të vendosen në Lituani, e cila kufizohet me Bjellorusinë dhe enklavën ruse të Kaliningradit. Kjo do të thotë se sipas ligjeve aktuale, avionët ose anijet aleate që mbajnë armë bërthamore nuk mund të hyjnë në territorin lituanez për qëllime parandalimi.
Mbështetësit e amendamentit argumentojnë se dispozita kushtetuese është bërë një pengesë ligjore për pjesëmarrjen e plotë të Lituanisë në marrëveshjet e NATO-s për parandalimin bërthamor dhe e lë vendin në disavantazh krahasuar me aleatët e tjerë të NATO-s.
“Vendet tona fqinje, si Letonia, Estonia dhe Polonia, nuk kanë kufizime të tilla”, tha Remigijus Motuzas, kryetar i Komitetit të Punëve të Jashtme të Seimas, gjatë një seance parlamentare në shtator.
“Ne nuk mund të jemi më pak të mbrojtur se vendet e tjera të NATO-s. Ne duhet të dërgojmë një sinjal se Lituania është pjesë e plotë e parandalimit bërthamor të NATO-s”, tha ai.
NATO e përshkruan frenimin bërthamor si pjesë të mbrojtjes së saj kolektive, së bashku me aftësitë konvencionale dhe të mbrojtjes nga raketat. Aleanca thotë gjithashtu se politika e saj bërthamore mbetet në përputhje me angazhimet e saj për kontrollin e armëve, çarmatimin dhe mospërhapjen.
Për Lituaninë, çështja ka marrë një urgjencë të shtuar.
“Paralajmërimi i NATO-s, përfshirë edhe parandalimin bërthamor, është pjesë e mbrojtjes kolektive”, tha Motuzas, duke shtuar se Rusia e ka modernizuar me shpejtësi arsenalin e saj bërthamor vitet e fundit dhe ka vendosur armë bërthamore pranë Lituanisë, në Kaliningrad dhe Bjellorusi.
Zëdhënësi i Kremlinit, Dmitry Peskov, tha të martën se masa e Lituanisë, së bashku me planet më të gjera për të zgjeruar infrastrukturën ushtarake të SHBA-së dhe NATO-s në rajon, rrezikonte përshkallëzimin e mëtejshëm të tensioneve, raportoi Reuters.
Paralajmërimet vijnë ndërsa Rusia ka rritur retorikën e saj bërthamore ndaj NATO-s. Moska kohët e fundit kërcënoi me hakmarrje bërthamore në rast të asaj që e përshkroi si përpjekje për të izoluar enklavën e saj të Kaliningradit, e cila kufizohet me Lituaninë dhe Poloninë.
Finlanda, e cila iu bashkua NATO-s në vitin 2023 pas dekadash mosangazhimi ushtarak, hoqi ndalimin e saj statutor për armët bërthamore në fillim të këtij viti, duke përmendur nevojën për të siguruar që ligji finlandez të mos kufizonte aftësinë e vendit për të përmbushur detyrimet e tij si aleat i NATO-s.
Në qershor, parlamenti finlandez miratoi ndryshimet në Aktin e Energjisë Bërthamore duke shfuqizuar ndalimin e vendit për eksplozivët bërthamorë. Legjislacioni hyri në fuqi më 1 korrik.
Megjithatë, Helsinki ka theksuar se ndryshimi nuk do të thotë që Finlanda synon të blejë ose të strehojë armë bërthamore dhe se NATO nuk ka plane për t’i stacionuar ato atje.
Që atëherë, Finlanda i është bashkuar një iniciative të udhëhequr nga Franca që synon forcimin e sigurisë evropiane përmes bashkëpunimit më të ngushtë në parandalimin bërthamor. Presidenti francez Emmanuel Macron ka propozuar atë që Parisi e quan “përparim paraprak” – bashkëpunim më të ngushtë me aleatët evropianë rreth aftësive të pavarura bërthamore të Francës.
Mbretëria e Bashkuar, Gjermania, Polonia, Suedia, Holanda, Belgjika, Greqia, Danimarka dhe Norvegjia tashmë e kanë nënshkruar iniciativën e Francës.
